Skip to content

Posts from the ‘default Categories’ Category

9
Jan

ពន្យល់ពាក្យ(៤)

ជំនួយការសិក្សា>បទានុក្រម>ពន្យល់ពាក្យ

ប្រភពឯកសារ ៖ គេហទំព័រ ថ្មីៗ

                    សម្រាប់ការចូលទៅកាន់ប្រភពឯកសារផ្ទាល់សូមចុច ៖ គេហទំព័រ ថ្មីៗ

ទំព័រទី៣ < ទំព័រទី៤ > ទំព័រទី៥

«​ប៉​ព្រិច​»​និង​«​ប៉ប្រិច​» គួរ​សរសេរ​មួយណា​ទើបត្រូវ​?

 យោងតាម​វចនានុក្រម សម្តេច ជួន ណាត ពាក្យ​«​ប៉ប្រិច​»​ទើប​ជា​ត្រឹមត្រូវ ហើយ​អាច​សរសេរថា «​ប៉ប្រិប​» ក៏បាន​។     
 តាម​វចនានុក្រម  សម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត កិរិយាសព្ទ​«​ប៉ប្រិប​»​ឬ​«​ប៉ប្រិច​»  នេះ​មា​ន័យ​ថា កម្រើក​ត្របកភ្នែក​បើ​ប​បិទៗ​យ៉ាង​រហ័ស​។   សូម​មើល​កុំ​ប៉ប្រិចភ្នែក​ឲ្យ​សោះ ព្រោះ​វា​អស្ចារ្យ​ខ្លាំងណាស់​។  បើជា​ឧទានសព្ទ មានន័យថា សូរ​ឮ​ប្រិចៗ ឬ​ប្រិបៗ​រឿយៗ​។ គេ​អាច​និយាយថា  ប៉​ប្រឹប ឬ​សស្រឹប​ក៏បាន​៕     

«​ផ្សាំ​» និង​«​សាំ​»

  «​ផ្សាំ​»​សំដៅលើ​ការដាំ​បណ្តុះ​អាសន្ន  ឬ​ដាំ​ជា​បណ្តើរ​សិន គឺ​ដាំ​មែកឈើ​ដែល​សាក​ដុះ​ឫស  ហើយ​កាត់​យកមក​កប់​ក្នុង​ដី​សើម​ផ្សាំ​ឲ្យ​ចាប់​ឫស​ស៊ប់​ហើយ  បញ្ចេញ​ត្រួយ​លាស់​ស្លឹក ស្រួល​ហើយ ទើប​យកទៅ​ដាំ​មែនទែន​ជា​ស្ថាពរ​តទៅ​។  ផ្សាំ​មែក​ល្មុត ផ្សាំ​កូនដើម​ក្រូចពោធិ៍សាត់ ជាដើម​។ 
 សម្រាប់​ពាក្យ​«​សាំំ​»​សំដៅលើ​ភាព​ផ្ទួន  ឬ​ថែម​ដដែលៗ​,​ដែល​ដូចគ្នា ដដែលៗ​។ និយាយ​សាំ​,​សម្តី​សាំ​។  នេះ​បើតាម​វចនានុក្រម សម្តេច ជួន ណាត​៕    

«​ចិត្ត​» និង «​មនោសញ្ចេតនា​»

   «​ចិត្ត​»​សំដៅលើ​វិញ្ញាណ  សម្រាប់​គិត​។  ចំណែក​«​មនោសញ្ចេតនា​»​សំដៅលើ​ការទទួលបាន​នូវ​អារម្មណ៍​ដែល​ប៉ះទង្គិច​ដល់​ចិត្ត​។  នេះ​បើ​យោងតាម​វចនានុក្រម​សម្តេច ជួន ណាត​។   
  ពាក្យ​«​ចិត្ត​»​មានន័យថា  ធម្មជាតិ​សម្រាប់​សន្សំ​អារម្មណ៍​, សម្រាប់​គិត គឺ​វិញ្ញាណ​។  ចិត្តត្រង់​,​ចិត្តវៀច​,​ចិត្តល្អ​, ចិត្តអាក្រក់​។ «​ចិត្ត​»​ជា​គុណសព្ទ  មានន័យ ដែល​គេ​វិ​ចិត្ត​ហើយ​,​ដែល​គេ​ធ្វើ​ឲ្យ​ផ្ចិតផ្ចង់​រួចស្រេច​ហើយ​។ 
  «​ចិត្ត​» ភាគច្រើន​ប្រើ​ជា​គុណសព្ទ​សម្រាប់​ផ្សំ​ជាមួយ​នាមសព្ទ​ដទៃ ដូចជា  ចិត្តកម្ម រូបភាព រូប​ដែល​គេ​គូរ ដែល​គេ​ឆ្លាក់​, ចិត្តការ ឬ​ចិត្រការ្យ  ឬ​ចិត្ត​ករ ជាងគំនូរ ,​ជាង​លាបថ្នាំ​, ចិត្តវិជ្ជា ឬ​ចិត្ត​វិទ្យា  គឺ​វិទ្យា​ខាង​វិចិត្រ​។​
  ​ចំណែក​«​មនោសញ្ចេតនា​» មានន័យថា  សេចក្តី​រិះ​គិតក្នុងចិត្ត​,​ចំណុច​របស់​ចិត្ត​,​ការទទួល​ដឹង​នូវ​អារម្មណ៍  ដែល​មក​ប៉ះ​ដល់​ចិត្ត អធ្យាស្រ័យ​ប្រកបដោយ​ករុណា​៕   

«​អុំ​»​និង​«​ចែវ​»

   «​អុំ​»​និង​«​ចែវ​»​ជា​កិរិយាសព្ទ   សម្រាប់​បង្ហាញ​ពី​សកម្មភាព​មនុស្ស​ដែល​ប្រើប្រាស់​ទូក​សម្រាប់​ធ្វើដំណើ​រ​ទៅតាម​ផ្លូវទឹក​។  នេះ​បើ​យោងតាម​ច​វនា​នុ​ក្រម សម្តេច ជួន ណាត ពាក្យ​«​អុំ​»​មានន័យថា  ចាប់​ច្រវា​ចូក​ទឹក​ដើម្បី​ឲ្យ​ទូក​មាន​ចលនា​ទៅមុខ​ឲ្យ​លឿន​។​ 
 ចំណែក​«​ចែវ​» សំដៅលើ​ការ​ចូក​គាស់​ទឹក​ដោយ​ពាក់​ត្របែង​នឹង​ខ្សែ​ភ្ជាប់​នឹង​បង្គោល ហើយ​កាន់​យោគ​ចូក​គាស់​ទឹក ដើម្បី​ឲ្យ​ទូក​លឿន​។ 
  «​អុំទូក​» បង្ហាញ​ពី​សកម្មភាព​មនុស្ស​អង្គុយ​នៅលើ​ទូក  ដោយ​ដៃ​កាន់​ច្រវា​វែង​មួយ សម្រាប់​អុំ​ទៅមុខ​។ ដោយឡែក​«​ចែវ​ទូក​»​វិញ  បង្ហាញ​ពី​មនុស្ស​អង្គុយ ឬ​ឈរ ចែវ​ទូក ដោយមាន​ច្រវា​ឈើ ដែល​ជាប់​នឹង​ទូក  សម្រាប់​កាន់​យោគ​ចូក​គាស់​ទឹក​៕     

«​និន្ទា​» និង​«​និទ្រា​»

    «​និន្ទា​» និង​«​និទ្រា​» ជា​ពាក្យ​ដែល​ប្រើ និង​សរសេរ​ខុសគ្នា​។ នេះ​បើតាម​វចនានុក្រម​ខ្មែរ​របស់​សម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត​។ 
 «​និន្ទា​»  ជា​សំស្ក្រឹត និង​បាលី ដែល​មានន័យថា ដំណើរ​តិះដៀល​, ការរិះគន់​, ដំណៀល​។  ឧទាហរណ៍​៖ មនុស្ស​ក្នុង​លោក  មិនអាច​ជៀសផុត​អំពី​និន្ទា​ពី​នរណាម្នាក់​បានឡើយ​។ ចំណែកឯ  «​និទ្រា​»​ជា​ដំណើរ​ដេក​លង់លក់​។ ឧទាហរណ៍​៖ កំពុង​និទ្រា​៕     

«​មូលនិធិ​» ជា​ពាក្យ​ត្រូវ មិនមែន «​មូ​លិ​ធិ​»

   សរសេរ​ជា​«​មូលនិធិ​»​ទើប​ត្រឹមត្រូវ​ទៅតាម​វចនានុក្រម​ខ្មែរ​។  «​មូលនិធិ​» មានន័យថា ជា​កំណប់ទ្រព្យ​ដើម​(​ប្រាក់​ដែល​ចំណាយ​ធ្វើបុណ្យ​។  ប្រាក់​ដែល​ចងការ​ឲ្យ​គេ​,​ប្រាក់​ដែល​ចំណាយ​ធ្វើការ​ណាមួយ​បម្រុង​នឹង​យក​ចំណាញ​ទៅខាង​មុខ  ក៏​ជា​គេ​ហៅថា «​មូលនិធិ​»​ដែរ​។ 
 ពិតណាស់ «​មូលនិធិ​»  ជា​ពាក្យ​ដែល​ត្រឹមត្រូវ​តាម​វចនានុក្រម ប៉ុន្តែ​មនុស្ស​មួយចំនួន  ជាពិសេស​អ្នកប្រើប្រាស់​បណ្តាញ​សង្គម​ហ្វេ​ស​ប៊ុ​ក​បែរជា​ទម្លាប់​សរសេរ  «​មូ​លិ​ធិ​» ទៅវិញ​៕    

«​រមណីយដ្ឋាន​» មានន័យ​ខុសពី​«​ភោជនីយដ្ឋាន​»

  «​រមណីយដ្ឋាន​»​សំដៅលើ​ទីកន្លែង​ដែល​ផ្តល់​ភាព​រីករាយ​។  ចំណែក​«​ភោជនីយដ្ឋាន​»​សំដៅលើ​ទីកន្លែង​សម្រាប់​បរិភោគ​។  នេះ​បើ​យោងតាម​វចនានុក្រម​ខ្មែរ​។​ 
 វចនានុក្រម​ខ្មែរ​បានបញ្ជាក់​ពាក្យ​«​រមណីយដ្ឋាន​»  ជា​តំបន់​ដែល​គួរ​ឲ្យ​រីករាយ គួរ​ត្រេកអរ សប្បាយ ចាប់ចិត្ត​។  «​រមណីយដ្ឋាន​»​ត្រូវបាន​គេ​ចាត់ទុកថា  ជាទី​កន្លែង​មួយ​ដែល​គេ​រៀបចំឡើង​ដែល​ពោរពេញ​ទៅដោយ​ធម្មជាតិ  ដែលមាន​ជាដើម​ឈើ សួនច្បារ សួនផ្កា និង​មាន​ជា​បឹងបួរ  និង​មាន​កន្លែង​កម្សាន្ត​ផ្សេងៗ​។ 
 ​បើ​និយាយ​ពី​ពាក្យ​«​ភោជនីយដ្ឋាន​»​វិញ ជា​កន្លែង​មួយ​សម្រាប់​បរិភោគ​។  និយាយ​ជារួម ជា​កន្លែង​ដែលមាន​អាហារ​ច្រើនបែប​សម្រាប់​ឲ្យ​មនុស្ស​បរិភោគ​៕     

«​សំរាម​»​ជា​ព្យាង្គ​រាយ មិនអាច​សរសេរ​«​សម្រាម​»​ជា​ព្យាង្គ​តម្រួត​បានឡើយ​!

  ក្នុង​វចនានុក្រម​ខ្មែរ​របស់​សម្តេច  ជួន ណាត ពន្យល់​លម្អិត​ពាក្យ​«​សំរាម​» ជា​គ្រឿង​ខ្ជាំ​។  បើ​និយាយ​ឲ្យ​ចំ​ទៅ​«​សំរាម​»​ត្រូវបាន​គេ​ចាត់ទុកថា ជា​កាកសំណល់  ឬ​របស់របរ​ដែល​គេបោះបង់​ចោល​។ គេ​ច្រើន​ប្រើពាក្យ​នេះ ជាមួយនឹង​ពាក្យ  គំនរ​សំរាម​,​សំរាម​ប្លា​ស្ទិ​ក​,​បោស​សំរាម ជាដើម​។ 
  «​សំរាម​»​ជា​ព្យាង្គ​រាយ ត្រូវបាន​មនុស្ស​មួយចំនួន  ច្រឡំ​សរសេរ​«​សម្រាម​»​ជា​ព្យាង្គ​តម្រួត  ដោយសារ​គេ​សង្កេតឃើញថា​ពាក្យ​ខ្លះ​ប្តូរ​ពី​ព្យាង្គ​រាយ  មកជា​ព្យាង្គ​តម្រួត​វិញ ពាក្យ​នោះ​មាន ចំលើយ​, តំរូវ​, សំរាប់​,​កំលាំង​,  កំពស់​, ចំការ​, ចំរៀង​, ចំលង​, តំលៃ​។​ល​។  ត្រូវ​ប្តូរ​មកជា​ព្យាង្គ​តម្រួត​វិញ ចម្លើយ​,​តម្រូវ​,  សម្រាប់​,​កម្លាំង​,​កម្ពស់​,​ចម្ការ​, ចម្រៀង​,​ចម្លង​,​តម្លៃ​។​ល​។​
 ​ថ្វី​ដ្បិត​ពាក្យ​ខ្លះ​ត្រូវបាន​ប្តូរ​មក​សរសេរ​ជា​ព្យាង្គ​តម្រួត​ក្តី  ប៉ុន្តែ​មាន​ពាក្យ​ខ្លះ​សម្តេច ជួន ណាត  មិន​តម្រូវ​ឲ្យ​សរសេរ​ជា​ព្យាង្គ​តម្រួត​នោះទេ ពាក្យ​នោះ​មានដូចជា ជំងឺ​,  ជំរុញ មិនអាច​សរសេរ​ជា​ព្យាង្គ​តម្រួត ជ​ម្ញឺ និង ជម្រុញ បានឡើយ​៕    

«​អុំទូក​» ទើបត្រូវ មិនមែន​«​អ៊ុំ​ទូក​» ទេ

 វចនានុក្រម​ខ្មែរ​បានបញ្ជាក់​ពាក្យ  «​អុំទូក​» ជា​ពាក្យ​ត្រូវ​។ «​អុំទូក​» ជា​ពិធីបុណ្យ​ជាតិ​របស់​កម្ពុ​ជា  ភាគច្រើន​គេ​និយម​ប្រារព្ធ​ឡើង​នៅ​ខែវិច្ឆិកា​។ ពិធីបុណ្យ​អុំទូក  និង​អកអំបុក សំពះ​ព្រះ​ខែ មាន​រយៈពេល​៣​ថ្ងៃ​។  ជាទូទៅ​ពិធី​នេះ​មានការ​ចូលរួម​ដោយ​កីឡាករ​ប្រណាំងទូក​ជាច្រើន  ដើម្បី​អុំទូក​ប្រណាំង​គ្នា​នៅ​ទន្លេចតុម្មុខ​។  នៅពេល​យប់​គេ​ក៏​រៀបចំ​ពិធី​បណ្តែតប្រទីប​ផង​ដែល​រំលេច​ពី​ប្រទីប​របស់​ក្រសួង​នានា​នៅ​កម្ពុជា   ដើម្បី​រំលឹក​ដល់​ព្រះ​គង្គា​នៃ​ព្រះធរណី​ដែល​បាន​ជួយ​ស្រោចស្រង់​ដល់​វិស័យ​កសិកម្ម​។ 
  ​ពិធីបុណ្យ​អុំទូក  មាន​ដើមកំណើត​តាំងពី​រជ្ជកាល​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​៧​មក​ម្លេះ​។  ក្នង​អំឡុង​ឆ្នាំ​១១៧៧ មាន​ពួក​ចាម​បាន​លើកទ័ព​មក​លុកលុយ  និង​ត្រួតត្រា​ប្រទេស​កម្ពុជា​អស់​រយៈពេល​៤​ឆ្នាំ​។ ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​៧  បាន​ប្រើ​យុទ្ធសាស្ត្រ​ជាច្រើន ដើម្បី​កំចាត់​ពួក​ចាម រហូតដល់​បានសម្រេច  និង​ដណ្តើមបាន​ទឹកដី​មកវិញ​។ បន្ទាប់មក​នៅ​ឆ្នាំ​១១៨១  ព្រះអង្គ​ក៏បាន​គ្រង​រាជសម្បត្តិ​ដឹកនាំ​ប្រទេសជាតិ​ឡើងវិញ  និង​បានធ្វើ​ឲ្យ​ប្រទេសជាតិ​មាន​ភាព​រីកចម្រើន​។​
  ​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​បាន​ប្រារព្ធ​ពិធីបុណ្យ​អុំទូក​នេះ​ឡើងជា​រៀងរាល់ឆ្នាំ​ដើម្បី​រំលឹក​ដល់​គំរូ​ភាព​នៃ​ការលះបង់​របស់​កងទ័ព​ខ្មែរ​ដែល​បាន​ការពារ​ទឹកដី​ខ្មែរ   ហើយ​បានចាត់ទុក​ពិធីបុណ្យ​អុំទូក​ជា​ពិធីបុណ្យ​ជាតិខ្មែរ​ដ៏​ធំ​បន្ទាប់ពី​ពិធីបុណ្យ​ចូលឆ្នាំ​ខ្មែរ  និង​ពិធីបុណ្យ​ភ្ជុំបិណ្ឌ​ជាដើម​៕   

ពាក្យ​ខ្លះ ពេល​ដាក់​ស្រៈ «​ិ​» ខាងចុង ជា​នាម តែបើ​មិន​ដាក់ ជា​កិរិយា

   ទោះ​ដាក់​ស្រៈ  «​ិ​» នៅ​ខាងចុង ឬ​មិន​ដាក់​ស្រៈ «​ិ​» នៅ​ខាងចុង​ក៏ដោយ  ក៏​អត្ថន័យ​នៃ​ពាក្យ​នោះ មិន​ប្រែប្រួល​ដែរ​។ ប៉ុន្តែ ពាក្យ​នោះ  នឹងមាន​តួនាទី​ផ្សេង​ពីគ្នា ពោលគឺ បើ​ដាក់​ស្រៈ «​ិ​» នៅ​ខាងចុង  គឺ​ដើរតួ​ជា​នាមសព្ទ តែបើ​មិន​ដាក់​ស្រៈ «​ិ​» នៅ​ខាងចុង​ទេ  គឺ​ដើរតួ​ជា​កិរិយាសព្ទ​។ 
  ​ពាក្យ​ទាំងនោះ មានដូចជា ច្យុតិ ជា​នាមសព្ទ តែ ច្យុត ជា​កិរិយាសព្ទ​,  អនុម័តិ ជា​នាមសព្ទ តែ អនុម័ត ជា​កិរិយាសព្ទ​, ប្រសូតិ ជា​នាមសព្ទ តែ  ប្រសូត ជា​កិរិយាសព្ទ​, បញ្ញត្តិ ជា​នាមសព្ទ តែ បញ្ញត្ត ជា​កិរិយាសព្ទ​,  ឋិតិ ជា​នាមសព្ទ តែ ឋិត ជា​កិរិយាសព្ទ​, ប្រព្រឹត្តិ ជា​នាមសព្ទ តែ  ប្រព្រឹត្ត ជា​កិរិយាសព្ទ​, សន្មតិ ជា​នាមសព្ទ តែ សន្មត ជា​កិរិយាសព្ទ  ។​ល​។​
  ​ប៉ុន្តែ ពាក្យ​ខ្លះ អាច​សរសេរ​បានតែ​ម្យ៉ាង​គត់ គឺ ដាក់​ស្រៈ «​ិ​»  នៅ​ខាងចុង ហើយ​ដើរតួ​ជា​នាមសព្ទ​។ ពាក្យ​ទាំងនោះ មានដូចជា មតិ​, គតិ​,  ប្រវត្តិ​, ជាតិ​, សម្បត្តិ​, ចក្រពត្តិ​, ញត្តិ​, ញាតិ​, ឋានន្តរសក្តិ​,  វិបត្តិ​, ទុគ្គតិ​, សុគតិ​, នីតិ​, បរិយត្តិ​, បីតិ​, អាណត្តិ​, អាបត្តិ  ។​ល​។ ពាក្យ​ទាំងនេះ គឺ​សុទ្ធតែជា​នាមសព្ទ ដោយ​មិនអាច​លុប​ស្រៈ «​ិ​» ចេញ  ដើម្បី​ឲ្យ​ក្លាយជា​កិរិយាសព្ទ នោះទេ​៕   

«​ផ្តុំ​» និង​«​ផ្គុំ​»

  «​ផ្តុំ​»​មានន័យថា  ធ្វើ​ឲ្យ​ជា​ដុំ ប្រមូល រួបរួម​ឲ្យ​ជា​ដុំ ឬ​ជា​ពួក​។ ប្រមូល​ផ្តុំគ្នា  ដើម្បី​រួមគ្នា​រើស​សំរាម​។ ចំណែក​«​ផ្គុំ​»​មានន័យថា ធ្វើ​ឲ្យ​រួមគ្នា​,  ឲ្យ​ចូល​ជិត​ជាប់​នឹង​គ្នា​។ ផ្គុំដែក ផ្គុំដៃ​។  ពាក្យ​នេះ​ប្រើ​ជាមួយនឹង​ពាក្យ ផ្សំ បានជា​ផ្សំផ្គុំ  គឺ​ផ្សំ​ឲ្យ​មេត្រី​នឹង​គ្នា ឬ​ផ្សំ​ឲ្យ​បានជា​ប្តី​ប្រពន្ធ​៕   

«​បំ​ភ្លើ​ស​»​និង​«​បំផ្លើស​»​មួយណា​ត្រឹមត្រូវ​?

   ពាក្យ​ដែល​ត្រឹមត្រូវ​គឺ  «​បំផ្លើស​» ដែល​មានន័យថា ធ្វើ​ឲ្យ​លើស ធ្វើ​ឲ្យ​កើន​លើស​ជ្រុល​ហួសហេតុ​។  ឧទាហរណ៍​៖ និយាយ​បំផ្លើសការពិត​ទាំងស្រុង​។  នេះ​បើ​យោងតាម​វចនានុក្រម​សម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត​៕   

«​បោះ​»​មានន័យ​ខុសពី​«​បោស​»​

  សម្តេច ជួន ណាត  ពន្យល់​ពាក្យ​«​បោះ​» ថា ចាប់​គ្រវែង​ឬ​ចោល​ដោយ​ដៃ​ផ្ងារ បោះឧស​,  បោះអង្គញ់​។ វាយ​សំពង​ឲ្យ​មុត​កប់ ឲ្យ​លិច​ចុះ បោះបង្គោល​, បោះស្នឹង​,  បោះដែកគោល​។  «​បោះ​» ក៏​អាច​ប្រើ​ក្នុងន័យ​ថា  លក់ទំនិញ​លើក​បូកបោះ​រួបរួម​ទាំងអស់ ដោយ​មិន​គិត​យកចំណេញ​ច្រើន ,  យក​សំពត់​ហូល ៣០ ទៅ​បោះ​ឲ្យ​ហាង ។ 
  ​ធ្វើ​ឲ្យ​ដិត​ជាប់​ជា​ស្នាម​ឬ​ជា​រូបភាព​, ជា​ក្បាច់រចនា  តាម​ស្នាមចម្លាក់​ឬ​តាម​ពុម្ព ដែល​គេ​និយម​ថា បោះត្រា​, បោះពុម្ពអក្សរ​,  បោះពុម្ពក្បាច់ ជាដើម​។ បោះពាក្យ ឬ បោះសម្ដី  បញ្ចេញ​ពាក្យសម្ដី​ទ្រគោះ​ដូច​គេ​បោះ​អ្វីៗ​ចោល​។ បោះ​សន្ទូច​រំលង​ភ្នំ  រំលង​អ្នកធំ​ទៅរក​ឯ​អ្នកតូច​មុន​ឬ​រំលង​មុខក្រសួង​មិន​តាម​លំដាប់​ពីនេះ​ទៅនោះ​។​
  ​ចំណែក​«​បោស​»​វិញ សំដៅថា សម្អាត​ដោយ​អំបោស  ឬ​ផាត់​សម្អាត​ដោយ​បាតដៃ​ជាដើម​។ បោសច្រាស  បោស​គ្រវាស​វាយវាត់​ឲ្យ​ដាច់​ស្មៅ ដោយ​ច្រាស​វែង​ធ្វើ​ដោយ​បន្ទោះឫស្សី​មូលៗ   ចង​ឬ​ចាក់​ច្បោស​ជា​បាច់​ឬ​ដោយ​អំបោស​វែង​ធ្វើ​ដោយ​ដើម​ឫស្សី​ព្រេច​ជាដើម​៕ 

«​វៀង​»​មានន័យ​ខុសពី​«​វាង​»

  វៀងចន្ទន៍  គឺ​ក្រុង​ចន្ទន៍ ដែលមាន​នៅក្នុង​ប្រទេស​ឡាវ​ប៉ែក​ខាងកើត​។  ចំណែក​«​វាង​»​នេះ​ជា​គុណសព្ទ ដែល​មានន័យថា វៀច​វែង ដូចជា  ផ្លូវ​វាង​,​គំនិត​វាង​,​សម្តី​វាង ជាដើម​។ 
  ​វចនានុក្រម​សម្តេច ជួន ណាត  បានលើកឡើង​ពាក្យ​មួយចំនួន​ដែលមាន​សទិសសូរ​(​ពាក្យ​ដែលមាន​សូរសៀង​ដូចគ្នា  តែ​អត្ថន័យ​ខុសគ្នា​)​នោះ​មាន​ពាក្យ ក​,​ករ​,​ក៏​,  កា​,​ការ​,​ការណ៍​,​កាណ៍​,​កោដិ​,​កោដ្ឋ​,​កោត​, ធុន​,​ធន់​,  ប្រមាទ​,​ប្រមាថ​, ខណ្ឌ​,​ខន្ធ​,​ខាន់ ឬ​ខ័ន ជាដើម​៕   

«​សារៈមន្ទី​»,«​សារៈមន្ទីរ​»​និង​«​សារមន្ទីរ​» ប្រើ​មួយណា​ទើបត្រូវ​?

    «​សារមន្ទីរ​»  ជា​ពាក្យ​ដែល​ត្រូវ​តាម​វចនានុក្រម​សម្តេច​សង្ឃរាជ ជួន ណាត និង​មានន័យថា  មន្ទីរ​ដាក់​របស់​មាន​តម្លៃ​។ បច្ចុប្បន្ន  វត្ថុ​បុរាណ​ខ្មែរ​គ្រប់​ទម្រង់​គឺ​សុទ្ធសឹងតែ​តម្កល់ទុក​ក្នុង​សារមន្ទីរ  ដើម្បី​ជា​តឹង​តាង​សម្រាប់​ឲ្យ​កូនចៅ​ជំនាន់​ក្រោយ​បាន​ស្វែងយល់  និង​ស្គា​ល់ពី​តម្លៃ​នៃ​វត្ថុ​បុរាណ វប្បធម៌ និង​អរិយធម៌​ខ្មែរ  ដែល​ដូនតា​ខ្មែរ​បាន​បន្សល់ទុក​៕  

«​ថេរ​»​មានន័យ​ដូចគ្នា​នឹង​ពាក្យ​«​ស្ថិរ​»​និង​«​ថិ​រ​»​ដែរឬទេ​?

  «​ថេរ​»,«​ស្ថិរ​»  និង​«​ថិ​រ​» ជា​ពាក្យ​សរសេរ​ប្លែក​គ្នា តែ​ខ្លឹមសារ​ដូចគ្នា ដែល​មានន័យថា  ឋិត​នៅបាន​យូរ​, មាំមួន​,​ខ្ជាប់ខ្ជួន​, រឹងប៉ឹង​។ 
  ​វេច​នា​នុ​ក្រម​ខ្មែរ​របស់​សម្តេច ជួន ណាត បានបញ្ជាក់​ពាក្យ  «​ថេរ​»​សម្រាប់​ប្រើ​ជាមួយ​ពាក្យ ឋិត បានជា ឋិតថេរ មានន័យថា តាំងនៅ​មាំ  យឺនយូរ​។ សម្រាប់​ពាក្យ​«​ស្ថិរ​» និង​«​ថិ​រ​» ប្រើ​ពីមុខ​ពាក្យ​ដទៃ ដូចជា  ស្ថិរកម្ម​(​ការ​ឋិតថេរ​)  ស្ថិរចិត្ត​(​ចិត្ត​ខ្ជាប់ខ្ជួន​)​ស្ថិរភាព​(​ភាព​ឋិតថេរ​)៕   

«​តាំងយូ​»​មិនមែនជា​ពាក្យ​ខ្មែរ​

 «​តាំងយូ​»​ជា​ពាក្យ​កម្ចី​ពី​ចិន  ដែល​មានន័យថា  ឆត្រ​ក្រាញ​ឫស្សី​ប្រទាក់​ស្រេះ​អំបោះ​ពាស​ក្រដាស​ស្វិត​ជ្រលក់​ជ័រ  ឬ​សំពត់​ជ្រលក់​ជ័រ​, ជ្រលក់​ក្រមួនឃ្មុំ ដង​ឫស្សី ឬ​ឈើមូល​មាន​គន្លឹះ  សម្រាប់​បាំង​ភ្លៀង និង​កម្តៅថ្ងៃ​។
 វចនានុក្រម​ខ្មែរ​របស់​សម្តេច  ជួន ណាត បានលើកឡើង ពាក្យ​មួយចំនួនទៀត ដែលជា​កម្ចី​ពី​ចិន  ដោយ​ពាក្យ​ទាំងនោះ​មាន តាំងឱ ចិន​ថា​ត័ង​អូ៎​, មីសួ​, គុយទាវ​, ចាប់ហួយ​,  ហេង​, បង្អែម​តៅស៊ន​,​សៀវភៅ ជាដើម​៕     

ពាក្យ ដែលមាន «​អនុ​» នៅ​ខាងដើម តែង​បង្ហាញ​ពី «​ឋានៈ​ទាប​»

 ជាទូទៅ ពាក្យ​ណា  ដែល​ផ្សំ​ដោយ «​អនុ​» នៅ​ខាងដើម ពាក្យ​នោះ តែងមាន​លក្ខណៈ​បែប​ស្តាប់បង្គាប់  ឬ​ស្ថិតនៅក្រោម​បញ្ជា​របស់​បុគ្គល​ណា​ម្នាក់​។ ម្យ៉ាងទៀត ពាក្យ ដែលមាន  «​អនុ​» នៅ​ខាងដើម ច្រើនតែ​បង្ហាញ​ពី​ឋានៈ ឬ​តួនាទី​ណាមួយ  ដែលមាន​សិទ្ធិអំណាច តិចជាង​អ្នកដទៃ​។ 
 ​ពាក្យ​ដែលមាន «​អនុ​» នៅ​ខាងដើម មានដូចជា អនុការី (​អ្នកធ្វើ​ការរង​),  អនុគណ (​គណៈ​បន្ទាប់​, គណៈ​រង​, គណៈ​បន្ទាប់​), អនុចារី (​អ្នក​ធ្វើតាម​),  អនុត្ថេរ (​ថេរៈ​បន្ទាប់​, ថេរៈ​តូច​), អនុទោស (​ទោស​តូច​,  ទោស​បន្ទាប់បន្សំ​), អនុនាយក (​នាយក​បន្ទាប់​, នាយករង​), អនុមន្ត្រី  (​មន្ត្រី​បន្ទាប់​, មន្ត្រី​ថ្នាក់​រង​), អនុរដ្ឋលេខាធិការ  (​រដ្ឋលេខាធិការ​រង​), អនុវត្ត (​ប្រព្រឹត្ត​តាម​, ធ្វើតាម​) ។​ល​។​      

«​ប៉ាន​»​មានន័យ​ខុសពី​«​ប៉ាន់​»

 «​ប៉ាន​»  សំដៅលើ​ពាស​ពីលើ​,​ស្រោប​ថែម​,​ដាក់ ឬ​ពាក់​ប្រដាប់ ដែល​ហៅថា ប៉ាន​។  បើ​ពាក្យ​«​ប៉ាន់​»​វិញ មានន័យថា សូន​ធាតុដី​ជ្រាយ​ឲ្យ​កើត​បានជា​រូប​។
 វចនានុក្រម​ខ្មែរ​របស់​សម្តេច  ជួន ណាត បាន​បញ្ជាក់ថា «​ប៉ាន​»​ជា​កិរិយាសព្ទ មានន័យថា ពាស​ពីលើ  ស្រោប​ថែម​។ ត្រូវប៉ាន​ដែកថែប​មួយ​ផ្ទាំង​ទៀត​, ប្រយ័ត្ន​!  ក្បាល​អ្នកឯង​មិនមែន​ប៉ាន​ដែក​ទេ កុំ​ហ៊ាន​ពេក​។  «​ប៉ាន​»​ជា​នាមសព្ទ​មានន័យថា ប្រដាប់​សម្រាប់​គ្រប  រឺ​សម្រាប់​ប៉ះ​ភ្ជាប់​។ ប៉ានមុខគោ​,​ប៉ានដៃ​។ 
 ​រីឯ​កិរិយាសព្ទ​«​ប៉ាន់​»​វិញ សំដៅលើ  សូន​ធាតុដី​ជ្រាយ​ឲ្យ​កើតជា​រូប​អ្វីៗ​។ ប៉ាន់រូប​។  «​ប៉ាន់​»​មានន័យ​ម្យ៉ាង​ទៀតថា បែងចែក​,​បូកបោះ​,​លៃ​មើល​។  ប៉ាន់​មើលទៅ​ឃើញ​អស់ប្រាក់​ចំនួន​២០០០​រៀល​។ និយាយ​ជា បូកប៉ាន់ ក៏បាន​។ 
 ​ប្រើ​«​ប៉ាន់​»​ជា​នាមសព្ទ​វិញ មានន័យថា ជា​ភាជនៈ​ធ្វើ​ដោយ​ដៃ​វិសេស  មាន​ដៃ មាន​ចំពួយ សម្រាប់​ឆុងតែ​។ ប៉ាន់តែ តែមួយ​ប៉ាន់​។  «​ប៉ាន់​»​ប្រើ​ជា​គុណសព្ទ​វិញ មានន័យថា វៀច ទ្រេត ផត​។ ក្បាល​ប៉ាន់​៕  ​      

«​អំបោះ​»​មានន័យ​ខុសពី​«​អំបោស​»​ឬ​«​អម្បោស​»​ដូចម្តេច​?

 «​អំបោះ​»​មានន័យថា សរសៃ​សំឡី​ដែល​រវៃ​រួចហើយ មាន​ប្រវែង​វែងៗ សម្រាប់​ត្បាញសំពត់​ជាដើម​
 ​អំបោះឆៅ​, សំពត់អំបោះ អំបោះភ្លុក​។ ហុច​អំបោះ​ស្រណោះ​ដៃ  ឲ្យ​អ្វីៗ​មាន​នំចំណី​ជាដើម​ទៅ​អ្នកដទៃ  ដោយមាន​សង្ឃឹមថា​គេ​នឹង​ឲ្យ​អ្វីៗ​តប​មកវិញ​ពុំខាន​(  ឲ្យ​ដោយ​សម្លឹងប្រយោជន៍​ភ្លាមៗ ) ។​
 ​ចំណែក​«​អំបោស​»​ឬ​«​អម្បោស​» សំដៅលើ ប្រដាប់​សម្រាប់​បោស​។ អម្បោសជក់ត្នោត​,​អម្បោសជក់ដូង​,​អម្បោសស្លាបសត្វ​៕  

ទំព័រទី៣ < ទំព័រទី៤ > ទំព័រទី៥

ប្រភព ៖ គេហទំព័រ ថ្មីៗ

9
Jan

ពន្យល់ពាក្យ(៣)

ជំនួយការសិក្សា>បទានុក្រម>ពន្យល់ពាក្យ

ប្រភពឯកសារ ៖ គេហទំព័រ ថ្មីៗ

                    សម្រាប់ការចូលទៅកាន់ប្រភពឯកសារផ្ទាល់សូមចុច ៖ គេហទំព័រ ថ្មីៗ

ទំព័រទី២ < ទំព័រទី៣ > ទំព័រទី៤

«​យឹត​» និង «​យឺត​»

  «​យឹត​»​ជា​កិរិយាសព្ទ  មានន័យថា ទាញ​ឲ្យ​ដាប​មក​ជិត​។ «​យឹត​»​សំដៅលើ យឹត​មែកឈើ​។  ចំណែក​«​យឺត​»​ជា​កិរិយាវិសេសន៍ មានន័យថា ដែល​មិន​រហ័ស មិន​រួសរាន់​។  គេ​ច្រើន​និយាយថា យឺតយ៉ាវ​។ នេះ​បើ​យោងតាម​វចនានុក្រម​ខ្មែរ​របស់​សម្តេច  ជួន ណាត​៕    

«​ជំរំ​»​មានន័យ​ខុសពី​«​ជុំរុំ​»​ដូចម្តេច​?

  «​ជំរំ​»  សំដៅលើ​ទីកន្លែង​ស្នាក់អាស្រ័យ​បណ្តោះអាសន្ន​។  ចំណែក​«​ជុំរុំ​»​សំដៅលើ​ការជួប​ជុំគ្នា​។ នេះ​បើតាម​វចនានុក្រម  សម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត​។ 
 វចនានុក្រម​ខ្មែរ​បានបញ្ជាក់​ពាក្យ​«​ជំរំ​»​ថា​ជាទី​សម្រាប់​ស្នាក់អាស្រ័យ​បណ្តោះអាសន្ន  ដោយ​ធ្វើ​អំពី​មែកឈើ ឬ​ចំបើង​។  ភាគច្រើន​គេ​បោះជំរំ​ដោយ​រៀបចំ​ជាត​ង់​សម្រាប់​ស្នាក់អាស្រ័យ​នៅ​កន្លែង​ដែលមាន​ព្រៃភ្នំ​។ 
  ​ពាក្យ​«​ជុំរុំ​»​វិញ បញ្ជាក់​ពី  ការជួប​ជុំគ្នា​ដោយ​គ្មាន​សល់​ម្នា​ក់ណា​ទេ​។  ភ្ញៀវ​បានមក​ជំរុំ​គ្នា​អស់ហើយ កុំ​ទាន់​អាល​និយាយ​ការណ៍  ចាំ​ជំរុំ​គ្នា​អស់​សិន​។ នេះ​បើតាម​ការបញ្ជាក់​ពី​វចនានុក្រម​ខ្មែរ​ដដែល​៕   

ពាក្យ «​ប្រឌិត​» សរសេរ​ជា «​ប្រឌិដ្ឋ​» ឬ «​ប្រតិដ្ឋ​» ក៏បាន

  ក្នុង​វចនានុក្រម​ខ្មែរ​ពាក្យ​«​ប្រឌិត​»​អាច​សរសេរ​ច្រើនបែប  និង​ច្រើន​ទម្រង់ ដោយ​សរសេរ​ជា​«​ប្រឌិដ្ឋ​»​ឬ​«​ប្រតិដ្ឋ​»​ក៏បាន  គឺ​សុទ្ធតែ​ត្រឹមត្រូវ​ដូចគ្នា​ទាំងអស់​។  
 វចនានុក្រម​ខ្មែរ  បញ្ជាក់ថា​«​ប្រឌិត​,​ប្រឌិដ្ឋ ឬ ប្រតិដ្ឋ​» មានន័យថា  ឋិត​នៅ​នឹង​,​តាំងនៅ​ស៊ប់​,​តាំងនៅ​ជាប់លាប់​។  ពាក្យ​ទាំងនេះ​សំដៅលើ​ការបង្កើត​អ្វីមួយ​ទៅតាម​យោបល់​របស់ខ្លួន  ដោយ​ប្រដូច​ទៅនឹង​នេះ ទៅនឹង​នោះ​។ គេ​ច្រើន​និយាយ​ពាក្យ​ទាំងនេះ  នៅក្នុង​ន័យ​ថា ពាក្យ​ប្រឌិដ្ឋ គឺជា​ពាក្យ​ដែល​គេ​ចេះតែ​និយាយ​ទៅៗ​៕  

ពាក្យ​សរសេរ​ជា​ផ្លូវការ «​អ្ហែង​» មិនមែន​«​ហ្អែ​ង​»​ឡើយ

  «​អ្ហែង​»  ជា​និបាតសព្ទ មានន័យថា ឯង​។  «​អ្ហែង​»​ជា​ពាក្យ​សាមញ្ញ​សម្រាប់​និយាយ​ផ្សំ​ជាមួយ​ពាក្យ អា ថា​ជា  អាអ្ហែង គឺ​អាឯង​។ អាអ្ហែង​នេះ​ផ្តេសផ្តាស​ណាស់​។  នេះ​បើតាម​វចនានុក្រម​ខ្មែរ​របស់​សម្តេច ជួន ណាត​៕    

«​នៅ​» និង​«​នូវ​»

   ពាក្យ​«​នៅ​»  ប្រើ​ជា​កិរិយាសព្ទ មានន័យថា ឋិត​, ស្ថិត​, មានៈ នៅឯណា​?, នៅផ្ទះ​,  នៅក្នុង​បន្ទប់​...​។ ប៉ុន្តែ​បើជា​កិរិយា​វិសេស មានន័យថា ដែល​មិនទាន់​,  ដែលមាន​ទៀតៈ អស់ហើយ​ឬ​នៅ​? នៅ​, នៅឡើយ​, នៅទេ​។​
  ​ចំណែក​ពាក្យ​«​នូវ​» មាន​ថ្នាក់​ពាក្យ​ជានា​ម មានន័យថា នឹង​,  ហើយនឹង​។ ឧទាហរណ៍ៈ ព្រះរាជវង្សានុវង្ស និង​មន្ត្រី​ធំ​តូច  នូវ​អស់​ប្រជាជន​ទាំងពួង​។ ប៉ុន្តែ​ន័យ​ម្យ៉ាងទៀត  គឺជា​ពាក្យ​ប្រាប់​ដំណើរ​សម្រេច​អំពើ​ដែល​គេ​ត្រូវធ្វើៈ  បុគ្គល​ធ្វើ​នូវ​អំពើ​ល្អ ដោយ​កាយ វាចា ចិត្ត នឹង​បាន​នូវ​ផល​ល្អ​...​។​
  ​ជារួម​មក ការប្រើប្រាស់ រវាង​ពាក្យ​ទាំងពីរ​នេះ សាធារណជន  ត្រូវ​ចំណាំ​ថា​ចំពោះ​ពាក្យ​«​នៅ​»  គឺ​គេ​ប្រើ​សំដៅ​ដល់ទី​តាំង​ដែល​អ្វីមួយ​កំពុង​ស្ថិតនៅ  និង​ប្រើ​សម្រាប់​បញ្ជាក់​ពី​ស្ថានភាព​ដែល​មិនទាន់​បានសម្រេច​ជាដើម​(​នៅឡើយ​,  នៅទេ​)​។ ដោយឡែក​ចំពោះ​ពាក្យ «​នូវ​» វិញ  គឺ​ប្រើ​សម្រាប់​បញ្ជាក់​ពី​អ្វីដែល​ត្រូវធ្វើ​។ 
  ​ឧទាហរណ៍​៖ ក្រោយពេល​ទទួលបាន​អាហារ​រូបករណ៍​មក​សិក្សា​នៅ​ភ្នំពេញ  សុ​ភ័​ក្រ បាន​ទៅ​រស់នៅ​ជាមួយ​ម្ដាយមីង ដើម្បី​បន្ត​ការសិក្សា​។  រយៈពេល​បួន​ឆ្នាំ សុ​ភ័​ក្រ បាន​ខិតខំ​ធ្វើ​នូវ​កិច្ចការ​ជាច្រើន  ដើម្បី​តបស្នង​នូវ​ទឹកចិត្ត​ម្ដាយមីង​របស់ខ្លួន​ដែល​បាន​ឲ្យ​ខ្លួន​ស្នាក់អាស្រ័យ​ជាមួយ​ដោយ​មិន​គិតថ្លៃ  ហើយ​ថែមទាំង​ជួយ​ផ្គត់ផ្គង់​ដល់​ការសិក្សា​របស់ខ្លួន​ផង​នោះ​៕    

«​ដែល​»​និង​«​ដែរ​»​

  ពេលខ្លះ​ប្រើ​ជា​ពាក្យ​«​ដែល​»​មក​ប្រើ​ជា​ពាក្យ​«​ដែរ​»​វិញ  ហើយ​ពេលខ្លះ​ប្រើ​ជា​ពាក្យ​«​ដែរ​»​មកជា​ពាក្យ​«​ដែល​»​វិញ​។  វចនានុក្រម​សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត  បាន​ពន្យល់​និយមន័យ​ពាក្យ​ទាំងពីរ​នេះ​ដូចខាងក្រោម​៖
 ​ពាក្យ​«​ដែល​» គឺជា​ពាក្យ​ប្រាប់​ដំណើរ​នៃ​អំពើ  សម្រាប់​និយាយ​ភ្ជាប់​នាំមុខ​នាមសព្ទ​។ ឧទាហរណ៍ ការដែល​ខ្ញុំ​ធ្វើ​,  ពាក្យ​ដែល​គេ​និយាយ​,​ដំណឹង​ដែល​ខ្ញុំ​ឮ​,  សាលារៀន​ដែល​រាជការ​ចំណាយ​ប្រាក់​ឲ្យ​សង​។​ល​។​
 ​ប៉ុន្តែ​បើជា​នាមសព្ទ ពាក្យ​«​ដែល​» មានន័យថា សំណល់​,  របស់​ដែល​សល់​ឬ​ដែល​គេ​ប្រើប្រាស់​ហើយ​។ ឧទាហរណ៍ ស៊ី​បាយ​ដែល​គេ​,  ស្លៀកសំពត់​ដែល​គេ​។ ទោះជា​យ៉ាងណា​ក្នុងន័យ​ទី​ពីរ​នេះ  មិនមាន​កំហុស​អ្វីដែល​នាំ​ជា​បញ្ហា​នោះទេ​។  ព្រោះ​បើ​និយាយ​ទៅដល់​អ្វីដែល​សល់​ពី​គេ​,  ប្រើប្រាស់​របស់​បន្ទាប់ពី​អ្នកណាម្នាក់​គឺ​គេ​ដឹង​យ៉ាងច្បាស់​ថា  មិនអាច​ប្រើពាក្យ​«​ដែរ​»​បានទេ​។​
 ​ដោយឡែក ចំពោះ​ពាក្យ​«​ដែរ​»​វិញ គឺ​មានន័យថា ដូចគ្នា​, បាន​ដូចគ្នា​,  ផង​។ ឧទាហរណ៍​ដូចជា​ពាក្យ​ថា ខ្ញុំ​ទៅ​ដែរ​, ដូច្នេះ​ក៏បាន​ដែរ​,  អ្នក​ទៅ​ជាមួយនឹង​ខ្ញុំ​ដែរ​ឬ​? ល្អ​គ្រាន់បើ​ដែរ​។​ល​។​
 ​ជារួម​មក តាមរយៈ​អត្ថន័យ​ដែល​វចនានុក្រម​ខ្មែរ​បានកំណត់ សាធារណជន  ត្រូវតែ​ចំណាំ​ថា ពាក្យ​«​ដែល​» គឺជា​ពាក្យ​ប្រាប់​ដំណើរ​នៃ​អំពើ​។  ចំណែក​ពាក្យ «​ដែរ​»​គឺជា​ពាក្យ​បង្ហាញ​ពីអ្វី​ដូចគ្នា  ដើម្បី​សម្គាល់​ទៅ​ការបង្ហាញ​ពី​វត្ថុ គំនិត សកម្មភាព​ជាដើម​៕   

«​កាណូត​»​មិនមែនជា​ពាក្យ​ខ្មែរ​ឡើយ​!

 បើ​ប្រៀបធៀប​«​ទូក​»​ទៅនឹង​«​កាណូត​»​វិញ  គឺមាន​ទំហំ និង​មុខងារ​ខុសគ្នា​ឆ្ងាយ​ណាស់​។ «​ទូក​»  ជា​យានជំនិះ​សម្រាប់​ឆ្លង​ទឹក​។ ទូក​មាន​ច្រើន​ប្រភេទ គឺ​ទូកកំរោល  ទូកផ្កាចា ទូក​-​ង​។ សម្រាប់​«​កាណូត​» ជា​យានជំនិះ​សម្រាប់​ជិះ​នៅលើ​ទឹក  ដោយ​ល្បឿន​របស់​វា លឿន​ជាង​ទូក​។ មនុស្ស​ជិះទូក ដោយ​ចែវ ឬ អុំទូក  តែបើ​ជិះ​កាណូត គឺ​មិនចាំបាច់​អុំ ឬ​ចែវ ទេ គ្រាន់តែ​បញ្ឆេះ​ម៉ាស៊ីន  វា​នឹង​ទៅមុខ​ដោយ​មនុស្ស​ជា​អ្នកបញ្ជា​៕    

«​សំរាម​»​ជា​ព្យាង្គ​រាយ មិនអាច​សរសេរ​«​សម្រាម​»​ជា​ព្យាង្គ​តម្រួត​បានឡើយ​!

  ក្នុង​វចនានុក្រម​ខ្មែរ​របស់​សម្តេច  ជួន ណាត ពន្យល់​លម្អិត​ពាក្យ​«​សំរាម​» ជា​គ្រឿង​ខ្ជាំ​។  បើ​និយាយ​ឲ្យ​ចំ​ទៅ​«​សំរាម​»​ត្រូវបាន​គេ​ចាត់ទុកថា ជា​កាកសំណល់  ឬ​របស់របរ​ដែល​គេបោះបង់​ចោល​។ គេ​ច្រើន​ប្រើពាក្យ​នេះ ជាមួយនឹង​ពាក្យ  គំនរ​សំរាម​,​សំរាម​ប្លា​ស្ទិ​ក​,​បោស​សំរាម ជាដើម​។ 
  «​សំរាម​»​ជា​ព្យាង្គ​រាយ ត្រូវបាន​មនុស្ស​មួយចំនួន  ច្រឡំ​សរសេរ​«​សម្រាម​»​ជា​ព្យាង្គ​តម្រួត  ដោយសារ​គេ​សង្កេតឃើញថា​ពាក្យ​ខ្លះ​ប្តូរ​ពី​ព្យាង្គ​រាយ  មកជា​ព្យាង្គ​តម្រួត​វិញ ពាក្យ​នោះ​មាន ចំលើយ​, តំរូវ​, សំរាប់​,​កំលាំង​,  កំពស់​, ចំការ​, ចំរៀង​, ចំលង​, តំលៃ​។​ល​។  ត្រូវ​ប្តូរ​មកជា​ព្យាង្គ​តម្រួត​វិញ ចម្លើយ​,​តម្រូវ​,  សម្រាប់​,​កម្លាំង​,​កម្ពស់​,​ចម្ការ​, ចម្រៀង​,​ចម្លង​,​តម្លៃ​។​ល​។​
 ​ថ្វី​ដ្បិត​ពាក្យ​ខ្លះ​ត្រូវបាន​ប្តូរ​មក​សរសេរ​ជា​ព្យាង្គ​តម្រួត​ក្តី  ប៉ុន្តែ​មាន​ពាក្យ​ខ្លះ​សម្តេច ជួន ណាត  មិន​តម្រូវ​ឲ្យ​សរសេរ​ជា​ព្យាង្គ​តម្រួត​នោះទេ ពាក្យ​នោះ​មានដូចជា ជំងឺ​,  ជំរុញ មិនអាច​សរសេរ​ជា​ព្យាង្គ​តម្រួត ជ​ម្ញឺ និង ជម្រុញ បានឡើយ​៕    

«​អុំទូក​» ទើបត្រូវ មិនមែន​«​អ៊ុំ​ទូក​» ទេ

 វចនានុក្រម​ខ្មែរ​បានបញ្ជាក់​ពាក្យ  «​អុំទូក​» ជា​ពាក្យ​ត្រូវ​។ «​អុំទូក​» ជា​ពិធីបុណ្យ​ជាតិ​របស់​កម្ពុ​ជា  ភាគច្រើន​គេ​និយម​ប្រារព្ធ​ឡើង​នៅ​ខែវិច្ឆិកា​។ ពិធីបុណ្យ​អុំទូក  និង​អកអំបុក សំពះ​ព្រះ​ខែ មាន​រយៈពេល​៣​ថ្ងៃ​។  ជាទូទៅ​ពិធី​នេះ​មានការ​ចូលរួម​ដោយ​កីឡាករ​ប្រណាំងទូក​ជាច្រើន  ដើម្បី​អុំទូក​ប្រណាំង​គ្នា​នៅ​ទន្លេចតុម្មុខ​។  នៅពេល​យប់​គេ​ក៏​រៀបចំ​ពិធី​បណ្តែតប្រទីប​ផង​ដែល​រំលេច​ពី​ប្រទីប​របស់​ក្រសួង​នានា​នៅ​កម្ពុជា   ដើម្បី​រំលឹក​ដល់​ព្រះ​គង្គា​នៃ​ព្រះធរណី​ដែល​បាន​ជួយ​ស្រោចស្រង់​ដល់​វិស័យ​កសិកម្ម​។ 
  ​ពិធីបុណ្យ​អុំទូក  មាន​ដើមកំណើត​តាំងពី​រជ្ជកាល​ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​៧​មក​ម្លេះ​។  ក្នង​អំឡុង​ឆ្នាំ​១១៧៧ មាន​ពួក​ចាម​បាន​លើកទ័ព​មក​លុកលុយ  និង​ត្រួតត្រា​ប្រទេស​កម្ពុជា​អស់​រយៈពេល​៤​ឆ្នាំ​។ ព្រះបាទ​ជ័យវរ្ម័ន​ទី​៧  បាន​ប្រើ​យុទ្ធសាស្ត្រ​ជាច្រើន ដើម្បី​កំចាត់​ពួក​ចាម រហូតដល់​បានសម្រេច  និង​ដណ្តើមបាន​ទឹកដី​មកវិញ​។ បន្ទាប់មក​នៅ​ឆ្នាំ​១១៨១  ព្រះអង្គ​ក៏បាន​គ្រង​រាជសម្បត្តិ​ដឹកនាំ​ប្រទេសជាតិ​ឡើងវិញ  និង​បានធ្វើ​ឲ្យ​ប្រទេសជាតិ​មាន​ភាព​រីកចម្រើន​។​
  ​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​បាន​ប្រារព្ធ​ពិធីបុណ្យ​អុំទូក​នេះ​ឡើងជា​រៀងរាល់ឆ្នាំ​ដើម្បី​រំលឹក​ដល់​គំរូ​ភាព​នៃ​ការលះបង់​របស់​កងទ័ព​ខ្មែរ​ដែល​បាន​ការពារ​ទឹកដី​ខ្មែរ   ហើយ​បានចាត់ទុក​ពិធីបុណ្យ​អុំទូក​ជា​ពិធីបុណ្យ​ជាតិខ្មែរ​ដ៏​ធំ​បន្ទាប់ពី​ពិធីបុណ្យ​ចូលឆ្នាំ​ខ្មែរ  និង​ពិធីបុណ្យ​ភ្ជុំបិណ្ឌ​ជាដើម​៕   

ពាក្យ​ខ្លះ ពេល​ដាក់​ស្រៈ «​ិ​» ខាងចុង ជា​នាម តែបើ​មិន​ដាក់ ជា​កិរិយា

   ទោះ​ដាក់​ស្រៈ  «​ិ​» នៅ​ខាងចុង ឬ​មិន​ដាក់​ស្រៈ «​ិ​» នៅ​ខាងចុង​ក៏ដោយ  ក៏​អត្ថន័យ​នៃ​ពាក្យ​នោះ មិន​ប្រែប្រួល​ដែរ​។ ប៉ុន្តែ ពាក្យ​នោះ  នឹងមាន​តួនាទី​ផ្សេង​ពីគ្នា ពោលគឺ បើ​ដាក់​ស្រៈ «​ិ​» នៅ​ខាងចុង  គឺ​ដើរតួ​ជា​នាមសព្ទ តែបើ​មិន​ដាក់​ស្រៈ «​ិ​» នៅ​ខាងចុង​ទេ  គឺ​ដើរតួ​ជា​កិរិយាសព្ទ​។ 
  ​ពាក្យ​ទាំងនោះ មានដូចជា ច្យុតិ ជា​នាមសព្ទ តែ ច្យុត ជា​កិរិយាសព្ទ​,  អនុម័តិ ជា​នាមសព្ទ តែ អនុម័ត ជា​កិរិយាសព្ទ​, ប្រសូតិ ជា​នាមសព្ទ តែ  ប្រសូត ជា​កិរិយាសព្ទ​, បញ្ញត្តិ ជា​នាមសព្ទ តែ បញ្ញត្ត ជា​កិរិយាសព្ទ​,  ឋិតិ ជា​នាមសព្ទ តែ ឋិត ជា​កិរិយាសព្ទ​, ប្រព្រឹត្តិ ជា​នាមសព្ទ តែ  ប្រព្រឹត្ត ជា​កិរិយាសព្ទ​, សន្មតិ ជា​នាមសព្ទ តែ សន្មត ជា​កិរិយាសព្ទ  ។​ល​។​
  ​ប៉ុន្តែ ពាក្យ​ខ្លះ អាច​សរសេរ​បានតែ​ម្យ៉ាង​គត់ គឺ ដាក់​ស្រៈ «​ិ​»  នៅ​ខាងចុង ហើយ​ដើរតួ​ជា​នាមសព្ទ​។ ពាក្យ​ទាំងនោះ មានដូចជា មតិ​, គតិ​,  ប្រវត្តិ​, ជាតិ​, សម្បត្តិ​, ចក្រពត្តិ​, ញត្តិ​, ញាតិ​, ឋានន្តរសក្តិ​,  វិបត្តិ​, ទុគ្គតិ​, សុគតិ​, នីតិ​, បរិយត្តិ​, បីតិ​, អាណត្តិ​, អាបត្តិ  ។​ល​។ ពាក្យ​ទាំងនេះ គឺ​សុទ្ធតែជា​នាមសព្ទ ដោយ​មិនអាច​លុប​ស្រៈ «​ិ​» ចេញ  ដើម្បី​ឲ្យ​ក្លាយជា​កិរិយាសព្ទ នោះទេ​៕   

«​ផ្តុំ​» និង​«​ផ្គុំ​»

  «​ផ្តុំ​»​មានន័យថា  ធ្វើ​ឲ្យ​ជា​ដុំ ប្រមូល រួបរួម​ឲ្យ​ជា​ដុំ ឬ​ជា​ពួក​។ ប្រមូល​ផ្តុំគ្នា  ដើម្បី​រួមគ្នា​រើស​សំរាម​។ ចំណែក​«​ផ្គុំ​»​មានន័យថា ធ្វើ​ឲ្យ​រួមគ្នា​,  ឲ្យ​ចូល​ជិត​ជាប់​នឹង​គ្នា​។ ផ្គុំដែក ផ្គុំដៃ​។  ពាក្យ​នេះ​ប្រើ​ជាមួយនឹង​ពាក្យ ផ្សំ បានជា​ផ្សំផ្គុំ  គឺ​ផ្សំ​ឲ្យ​មេត្រី​នឹង​គ្នា ឬ​ផ្សំ​ឲ្យ​បានជា​ប្តី​ប្រពន្ធ​៕   

«​បំ​ភ្លើ​ស​»​និង​«​បំផ្លើស​»​មួយណា​ត្រឹមត្រូវ​?

   ពាក្យ​ដែល​ត្រឹមត្រូវ​គឺ  «​បំផ្លើស​» ដែល​មានន័យថា ធ្វើ​ឲ្យ​លើស ធ្វើ​ឲ្យ​កើន​លើស​ជ្រុល​ហួសហេតុ​។  ឧទាហរណ៍​៖ និយាយ​បំផ្លើសការពិត​ទាំងស្រុង​។  នេះ​បើ​យោងតាម​វចនានុក្រម​សម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត​៕   

«​បោះ​»​មានន័យ​ខុសពី​«​បោស​»​

  សម្តេច ជួន ណាត  ពន្យល់​ពាក្យ​«​បោះ​» ថា ចាប់​គ្រវែង​ឬ​ចោល​ដោយ​ដៃ​ផ្ងារ បោះឧស​,  បោះអង្គញ់​។ វាយ​សំពង​ឲ្យ​មុត​កប់ ឲ្យ​លិច​ចុះ បោះបង្គោល​, បោះស្នឹង​,  បោះដែកគោល​។  «​បោះ​» ក៏​អាច​ប្រើ​ក្នុងន័យ​ថា  លក់ទំនិញ​លើក​បូកបោះ​រួបរួម​ទាំងអស់ ដោយ​មិន​គិត​យកចំណេញ​ច្រើន ,  យក​សំពត់​ហូល ៣០ ទៅ​បោះ​ឲ្យ​ហាង ។ 
  ​ធ្វើ​ឲ្យ​ដិត​ជាប់​ជា​ស្នាម​ឬ​ជា​រូបភាព​, ជា​ក្បាច់រចនា  តាម​ស្នាមចម្លាក់​ឬ​តាម​ពុម្ព ដែល​គេ​និយម​ថា បោះត្រា​, បោះពុម្ពអក្សរ​,  បោះពុម្ពក្បាច់ ជាដើម​។ បោះពាក្យ ឬ បោះសម្ដី  បញ្ចេញ​ពាក្យសម្ដី​ទ្រគោះ​ដូច​គេ​បោះ​អ្វីៗ​ចោល​។ បោះ​សន្ទូច​រំលង​ភ្នំ  រំលង​អ្នកធំ​ទៅរក​ឯ​អ្នកតូច​មុន​ឬ​រំលង​មុខក្រសួង​មិន​តាម​លំដាប់​ពីនេះ​ទៅនោះ​។​
  ​ចំណែក​«​បោស​»​វិញ សំដៅថា សម្អាត​ដោយ​អំបោស  ឬ​ផាត់​សម្អាត​ដោយ​បាតដៃ​ជាដើម​។ បោសច្រាស  បោស​គ្រវាស​វាយវាត់​ឲ្យ​ដាច់​ស្មៅ ដោយ​ច្រាស​វែង​ធ្វើ​ដោយ​បន្ទោះឫស្សី​មូលៗ   ចង​ឬ​ចាក់​ច្បោស​ជា​បាច់​ឬ​ដោយ​អំបោស​វែង​ធ្វើ​ដោយ​ដើម​ឫស្សី​ព្រេច​ជាដើម​៕ 

«​វៀង​»​មានន័យ​ខុសពី​«​វាង​»

  វៀងចន្ទន៍  គឺ​ក្រុង​ចន្ទន៍ ដែលមាន​នៅក្នុង​ប្រទេស​ឡាវ​ប៉ែក​ខាងកើត​។  ចំណែក​«​វាង​»​នេះ​ជា​គុណសព្ទ ដែល​មានន័យថា វៀច​វែង ដូចជា  ផ្លូវ​វាង​,​គំនិត​វាង​,​សម្តី​វាង ជាដើម​។ 
  ​វចនានុក្រម​សម្តេច ជួន ណាត  បានលើកឡើង​ពាក្យ​មួយចំនួន​ដែលមាន​សទិសសូរ​(​ពាក្យ​ដែលមាន​សូរសៀង​ដូចគ្នា  តែ​អត្ថន័យ​ខុសគ្នា​)​នោះ​មាន​ពាក្យ ក​,​ករ​,​ក៏​,  កា​,​ការ​,​ការណ៍​,​កាណ៍​,​កោដិ​,​កោដ្ឋ​,​កោត​, ធុន​,​ធន់​,  ប្រមាទ​,​ប្រមាថ​, ខណ្ឌ​,​ខន្ធ​,​ខាន់ ឬ​ខ័ន ជាដើម​៕   

«​សារៈមន្ទី​»,«​សារៈមន្ទីរ​»​និង​«​សារមន្ទីរ​» ប្រើ​មួយណា​ទើបត្រូវ​?

    «​សារមន្ទីរ​»  ជា​ពាក្យ​ដែល​ត្រូវ​តាម​វចនានុក្រម​សម្តេច​សង្ឃរាជ ជួន ណាត និង​មានន័យថា  មន្ទីរ​ដាក់​របស់​មាន​តម្លៃ​។ បច្ចុប្បន្ន  វត្ថុ​បុរាណ​ខ្មែរ​គ្រប់​ទម្រង់​គឺ​សុទ្ធសឹងតែ​តម្កល់ទុក​ក្នុង​សារមន្ទីរ  ដើម្បី​ជា​តឹង​តាង​សម្រាប់​ឲ្យ​កូនចៅ​ជំនាន់​ក្រោយ​បាន​ស្វែងយល់  និង​ស្គា​ល់ពី​តម្លៃ​នៃ​វត្ថុ​បុរាណ វប្បធម៌ និង​អរិយធម៌​ខ្មែរ  ដែល​ដូនតា​ខ្មែរ​បាន​បន្សល់ទុក​៕  

«​ថេរ​»​មានន័យ​ដូចគ្នា​នឹង​ពាក្យ​«​ស្ថិរ​»​និង​«​ថិ​រ​»​ដែរឬទេ​?

  «​ថេរ​»,«​ស្ថិរ​»  និង​«​ថិ​រ​» ជា​ពាក្យ​សរសេរ​ប្លែក​គ្នា តែ​ខ្លឹមសារ​ដូចគ្នា ដែល​មានន័យថា  ឋិត​នៅបាន​យូរ​, មាំមួន​,​ខ្ជាប់ខ្ជួន​, រឹងប៉ឹង​។ 
  ​វេច​នា​នុ​ក្រម​ខ្មែរ​របស់​សម្តេច ជួន ណាត បានបញ្ជាក់​ពាក្យ  «​ថេរ​»​សម្រាប់​ប្រើ​ជាមួយ​ពាក្យ ឋិត បានជា ឋិតថេរ មានន័យថា តាំងនៅ​មាំ  យឺនយូរ​។ សម្រាប់​ពាក្យ​«​ស្ថិរ​» និង​«​ថិ​រ​» ប្រើ​ពីមុខ​ពាក្យ​ដទៃ ដូចជា  ស្ថិរកម្ម​(​ការ​ឋិតថេរ​)  ស្ថិរចិត្ត​(​ចិត្ត​ខ្ជាប់ខ្ជួន​)​ស្ថិរភាព​(​ភាព​ឋិតថេរ​)៕   

«​តាំងយូ​»​មិនមែនជា​ពាក្យ​ខ្មែរ​

 «​តាំងយូ​»​ជា​ពាក្យ​កម្ចី​ពី​ចិន  ដែល​មានន័យថា  ឆត្រ​ក្រាញ​ឫស្សី​ប្រទាក់​ស្រេះ​អំបោះ​ពាស​ក្រដាស​ស្វិត​ជ្រលក់​ជ័រ  ឬ​សំពត់​ជ្រលក់​ជ័រ​, ជ្រលក់​ក្រមួនឃ្មុំ ដង​ឫស្សី ឬ​ឈើមូល​មាន​គន្លឹះ  សម្រាប់​បាំង​ភ្លៀង និង​កម្តៅថ្ងៃ​។
 វចនានុក្រម​ខ្មែរ​របស់​សម្តេច  ជួន ណាត បានលើកឡើង ពាក្យ​មួយចំនួនទៀត ដែលជា​កម្ចី​ពី​ចិន  ដោយ​ពាក្យ​ទាំងនោះ​មាន តាំងឱ ចិន​ថា​ត័ង​អូ៎​, មីសួ​, គុយទាវ​, ចាប់ហួយ​,  ហេង​, បង្អែម​តៅស៊ន​,​សៀវភៅ ជាដើម​៕     

ពាក្យ ដែលមាន «​អនុ​» នៅ​ខាងដើម តែង​បង្ហាញ​ពី «​ឋានៈ​ទាប​»

 ជាទូទៅ ពាក្យ​ណា  ដែល​ផ្សំ​ដោយ «​អនុ​» នៅ​ខាងដើម ពាក្យ​នោះ តែងមាន​លក្ខណៈ​បែប​ស្តាប់បង្គាប់  ឬ​ស្ថិតនៅក្រោម​បញ្ជា​របស់​បុគ្គល​ណា​ម្នាក់​។ ម្យ៉ាងទៀត ពាក្យ ដែលមាន  «​អនុ​» នៅ​ខាងដើម ច្រើនតែ​បង្ហាញ​ពី​ឋានៈ ឬ​តួនាទី​ណាមួយ  ដែលមាន​សិទ្ធិអំណាច តិចជាង​អ្នកដទៃ​។ 
 ​ពាក្យ​ដែលមាន «​អនុ​» នៅ​ខាងដើម មានដូចជា អនុការី (​អ្នកធ្វើ​ការរង​),  អនុគណ (​គណៈ​បន្ទាប់​, គណៈ​រង​, គណៈ​បន្ទាប់​), អនុចារី (​អ្នក​ធ្វើតាម​),  អនុត្ថេរ (​ថេរៈ​បន្ទាប់​, ថេរៈ​តូច​), អនុទោស (​ទោស​តូច​,  ទោស​បន្ទាប់បន្សំ​), អនុនាយក (​នាយក​បន្ទាប់​, នាយករង​), អនុមន្ត្រី  (​មន្ត្រី​បន្ទាប់​, មន្ត្រី​ថ្នាក់​រង​), អនុរដ្ឋលេខាធិការ  (​រដ្ឋលេខាធិការ​រង​), អនុវត្ត (​ប្រព្រឹត្ត​តាម​, ធ្វើតាម​) ។​ល​។​      

«​ប៉ាន​»​មានន័យ​ខុសពី​«​ប៉ាន់​»

 «​ប៉ាន​»  សំដៅលើ​ពាស​ពីលើ​,​ស្រោប​ថែម​,​ដាក់ ឬ​ពាក់​ប្រដាប់ ដែល​ហៅថា ប៉ាន​។  បើ​ពាក្យ​«​ប៉ាន់​»​វិញ មានន័យថា សូន​ធាតុដី​ជ្រាយ​ឲ្យ​កើត​បានជា​រូប​។
 វចនានុក្រម​ខ្មែរ​របស់​សម្តេច  ជួន ណាត បាន​បញ្ជាក់ថា «​ប៉ាន​»​ជា​កិរិយាសព្ទ មានន័យថា ពាស​ពីលើ  ស្រោប​ថែម​។ ត្រូវប៉ាន​ដែកថែប​មួយ​ផ្ទាំង​ទៀត​, ប្រយ័ត្ន​!  ក្បាល​អ្នកឯង​មិនមែន​ប៉ាន​ដែក​ទេ កុំ​ហ៊ាន​ពេក​។  «​ប៉ាន​»​ជា​នាមសព្ទ​មានន័យថា ប្រដាប់​សម្រាប់​គ្រប  រឺ​សម្រាប់​ប៉ះ​ភ្ជាប់​។ ប៉ានមុខគោ​,​ប៉ានដៃ​។ 
 ​រីឯ​កិរិយាសព្ទ​«​ប៉ាន់​»​វិញ សំដៅលើ  សូន​ធាតុដី​ជ្រាយ​ឲ្យ​កើតជា​រូប​អ្វីៗ​។ ប៉ាន់រូប​។  «​ប៉ាន់​»​មានន័យ​ម្យ៉ាង​ទៀតថា បែងចែក​,​បូកបោះ​,​លៃ​មើល​។  ប៉ាន់​មើលទៅ​ឃើញ​អស់ប្រាក់​ចំនួន​២០០០​រៀល​។ និយាយ​ជា បូកប៉ាន់ ក៏បាន​។ 
 ​ប្រើ​«​ប៉ាន់​»​ជា​នាមសព្ទ​វិញ មានន័យថា ជា​ភាជនៈ​ធ្វើ​ដោយ​ដៃ​វិសេស  មាន​ដៃ មាន​ចំពួយ សម្រាប់​ឆុងតែ​។ ប៉ាន់តែ តែមួយ​ប៉ាន់​។  «​ប៉ាន់​»​ប្រើ​ជា​គុណសព្ទ​វិញ មានន័យថា វៀច ទ្រេត ផត​។ ក្បាល​ប៉ាន់​៕  ​      

«​អំបោះ​»​មានន័យ​ខុសពី​«​អំបោស​»​ឬ​«​អម្បោស​»​ដូចម្តេច​?

 «​អំបោះ​»​មានន័យថា សរសៃ​សំឡី​ដែល​រវៃ​រួចហើយ មាន​ប្រវែង​វែងៗ សម្រាប់​ត្បាញសំពត់​ជាដើម​
 ​អំបោះឆៅ​, សំពត់អំបោះ អំបោះភ្លុក​។ ហុច​អំបោះ​ស្រណោះ​ដៃ  ឲ្យ​អ្វីៗ​មាន​នំចំណី​ជាដើម​ទៅ​អ្នកដទៃ  ដោយមាន​សង្ឃឹមថា​គេ​នឹង​ឲ្យ​អ្វីៗ​តប​មកវិញ​ពុំខាន​(  ឲ្យ​ដោយ​សម្លឹងប្រយោជន៍​ភ្លាមៗ ) ។​
 ​ចំណែក​«​អំបោស​»​ឬ​«​អម្បោស​» សំដៅលើ ប្រដាប់​សម្រាប់​បោស​។ អម្បោសជក់ត្នោត​,​អម្បោសជក់ដូង​,​អម្បោសស្លាបសត្វ​៕  

ទំព័រទី២ < ទំព័រទី៣ > ទំព័រទី៤

ប្រភព ៖ គេហទំព័រ ថ្មីៗ

8
Jan

ពន្យល់ពាក្យ(២)

ជំនួយការសិក្សា>បទានុក្រម>ពន្យល់ពាក្យ

ប្រភពឯកសារ ៖ គេហទំព័រ ថ្មីៗ

                    សម្រាប់ការចូលទៅកាន់ប្រភពឯកសារផ្ទាល់សូមចុច ៖ គេហទំព័រ ថ្មីៗ

ទំព័រទី១ < ទំព័រទី២ > ទំព័រទី៣

«​ច្នៃ​» មានន័យ​ខុសពី​«​ឆ្នៃ​»?

 ការពិត​ពាក្យ  «​ច្នៃ​» មានន័យ​ខុសគ្នា​ស្រឡះ នឹង​ពាក្យ «​ឆ្នៃ​»​។ «​ច្នៃ​»  មានន័យថា​ការបង្កើត​ឲ្យ​ចេញ​ជា​ស្នាដៃ​អ្វីមួយ​។ ចំណែក «​ឆ្នៃ​» មានន័យថា  មាន​មន្ទិល​ដោយ​ស្មាន​។ 
 វចនានុក្រម​ខ្មែរ​សម្តេចព្រះសង្ឃរាជ  ជួន ណាត បានបញ្ជាក់​ពាក្យ «​ច្នៃ​» មានន័យថា លៃលក​,  ធ្វើ​ឲ្យ​មាន​ពន្លឺ​,​កែសម្រួល​។  ច្នៃត្បូង​,​ច្នៃ​ដប​ទឹក​សុទ្ធ​ទៅជា​កាបូប​ដាក់​ប៊ិក​។ 
​ចំពោះ​ពាក្យ «​ឆ្នៃ​» វិញ មានន័យថា ការគិត​ដោយ​ស្មាន​, ដៅ​,​ប្រមាណ​។ កុំ​ឆ្នៃ​ដាក់​គេ​ផ្តេសផ្តាស​៕   

«​សំឡេង​» មិនមែន​«​សំលេង​»​ឬ​«​សម្លេង​»​ទេ​

 រហូតមកដល់​សព្វថ្ងៃ​នេះ  ពាក្យ​ទាំងនេះ នៅតែមាន​អ្នក​ប្រើ​មិនទាន់​ត្រឹមត្រូវ​នៅឡើយ​ទេ​។  តាម​ការបញ្ជាក់​ពី​វចនានុក្រម​សម្តេច ជួន ណាត  ពាក្យ​«​សំឡេង​»​តែមួយគត់​ដែលជា​ពាក្យ​ត្រឹមត្រូវ  ហើយ​ពលរដ្ឋ​គួរតែ​អនុវត្ត​ប្រើពាក្យ​នេះ​ឲ្យ​បាន​ខ្ជាប់ខ្ជួន​។ 
 មិនមែន​មានតែ​ពាក្យ  «​សំឡេង​» តែមួយ​ប៉ុណ្ណោះ​នោះទេ​ដែល​ពលរដ្ឋ​ប្រើ​ខុស  សូម្បី​ពាក្យ​ដទៃទៀត​ក៏​ពលរដ្ឋ​ប្រើ​មិនទាន់​ឯកភាពគ្នា​នៅឡើយ​ទេ​។ 
 ​ពាក្យ​ទាំងនោះ​មានដូចជា សំលាញ់ ឬ​សំឡាញ់​, កំសាន្ត​,​ក​ម្លោះ​,  កំពស់​,​កំរិត​,​តំរូវ​, ច​រិ​ក ឬ​ចរិត​,​ចំការ​,​ចំរើន​, ចំនុច​,​ចំងាយ​,  ជ័យជំនះ​។ ពាក្យ​ដែល​ត្រូវ គឺ​សរសេរ​ជា សម្លាញ់​, កម្សាន្ត​,​កំលោះ​,  កម្ពស់​,​កម្រិត​,​តម្រូវ​, ចរិត​, ចម្ការ​,​ចម្រើន​,​ចំណុច​,​ចម្ងាយ​,  ជ័យជម្នះ អ៊ីចេះ​វិញ​ទើប​ត្រឹមត្រូវ​៕  

«​ជយោ​»​មិនមែន​«​ជ័​យោ​» និង​«​ជ័យ​យោ​»​ទេ

 ក្នុងចំណោម​ពាក្យ​ទាំងអស់នេះ  ពាក្យ​ដែល​បញ្ជាក់ថា​ត្រឹមត្រូវ គឺ «​ជយោ​» មិនមែន «​ជ័​យោ ឬ​ជ័យ​យោ​»  ឡើយ​។ នេះ​បើ​ផ្អែក​តាម​វចនានុក្រម​សម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត​។ «​ជយោ​»  មានន័យថា សេចក្តីត្រេកអរ​នឹង​ជ័យជម្នះ​៕  

​«​ស្ថិត​ស្ថិរ​» ក៏បាន សរសេរ​«​ឋិតថេរ​» ក៏បាន

 វចនានុក្រម​ខ្មែរ​សម្តេច ជួន ណាត បាន​បញ្ជាក់ថា ពាក្យ​ទាំងពីរ​នេះ អាច​សរសេរ​មួយណា​ក៏បាន​គឺ​សុទ្ធតែ​ត្រឹមត្រូវ​ដូចគ្នា​។ 
 វចនានុក្រម​ខ្មែរ​សម្តេច  ជួន ណាត ពាក្យ​«​ស្ថិត​ស្ថិរ​» ឬ​«​ឋិតថេរ​» បាន​បង្ហាញថា  ពាក្យ​ទាំងពីរ​នេះ ដើរតួ​ជា​គុណសព្ទ​មានន័យថា  ដែល​ឋិត​នៅ​យូរ​,​អង្វែង​,​ដែល​តាំងនៅ​មាំមួន​,​ខ្ជាប់ខ្ជួន  ដែល​ជាប់​បានយូរ​។ បើ​ដើរតួ​ជា​កិរិយាសព្ទ មានន័យថា ជាប់​យូរ​មកហើយ  ដែល​មិនដែល​ដាច់ មិនដែល​ឈប់​។ ឧ​ទារ​ហណ៍​៖ ធ្វើការ​ឋិតថេរ​៕  

«​ល្បើក​កថា​», «​សុន្ទរកថា​» និង​«​ឧ​បារម្ភ​កថា​»

  ក្រុមប្រឹក្សា​ជាតិ​ភាសា​ខ្មែរ​បានបញ្ជាក់​រួចមក​ហើយ​អំពី​អត្ថន័យ​ខុសគ្នា​រវាង​ពាក្យ​ទាំងនេះ​។   ក្រុមប្រឹក្សា​ជាតិ​ភាសា​ខ្មែរ បាន​ពន្យល់​ពាក្យ​ទាំងបី​នេះ ដូចខាងក្រោម​៖  
  «​ល្បើក​កថា​»  ជា​ឧបទេស​អក្សរសិល្ប៍​មួយ​ប្រភេទ ដែល​កវី អ្នកនិពន្ធ តាក់តែង ជា​រឿងនិទាន  ដោយ​លើកយក​គុណវិបត្តិ​មនុស្ស​នៅក្នុង​សង្គម មក​ធ្វើជា​ប្រធាន​រឿង​។  តួអង្គ​នៅក្នុង​ល្បើក​កថា ភាគច្រើន​ជា​តួអង្គ សត្វ ជា​និមិត្តរូប  ឬ​គំរូ​មនុស្ស​ប្រភេទ​ណាមួយ​នៅក្នុង​សង្គម​។ ល្បើក​កថា ឆ្លុះបញ្ចាំង​ពី  ជីវភាព ទំនៀមទម្លាប់ បែបបទ​រស់នៅ​របស់​មនុស្ស  និង​បង្ហាញ​ពី​យុទ្ធវិធី​ផ្សេងៗ ក្នុងការ​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​ជីវិត​។ ឧទាហរណ៍​៖  ល្បើកជុច និង​ត្រី​របស់​ហ្លួង​វិសេស​អក្ខរា​ដូង​។ 
  «​សុន្ទរកថា​» មានន័យថា ឧបទេស​អក្សរសិល្ប៍​មួយ​ប្រភេទ ដែល​កវី  និង​អ្នកនិពន្ធ សរសេរ សម្រាប់​ថ្លែង​នៅក្នុង​កម្មវិធី​អ្វីមួយ  ដែល​រៀបរាប់​ពី​លទ្ធផល​ការងារ​។  សន្ទរកថា ជា​សេ​ក្តី​ថ្លែង ដោយ​ភាព​ពីរោះ  សម្តី​គួរ​ចង់​ស្តាប់​។ ឧទាហរណ៍​៖ សូម​លោក​អញ្ជើញ​ថ្លែង សុន្ទរកថា  អំពី​ចំណាប់អារម្មណ៍​របស់លោក​។ 
  ​ចំណែក «​ឧ​បារម្ភ​កថា​» ប្រាប់​ពី​ឧបទេស​អក្សរសិល្ប៍ ដែល​កវី  និង​អ្នកនិពន្ធ សរសេរ​អត្ថបទ​ជា​ពាក្យរាយ ឬ​ជា​ពាក្យកាព្យ  រិះគន់​គុណវិបត្តិ​នៃ​សីលធម៌ នយោបាយ ជាពិសេស​រិះគន់​បុគ្គល​ក្នុងសង្គម​។   ឧទាហរណ៍​៖ នៅក្នុង​រឿង តា​ថេ​ន និង​ចៅ​សន​៕   

« វិច​» និង «​វេច​»

 ពាក្យ «​វិច​» និង «​វេច​» មាននៅ​ក្នុង​វចនានុក្រម​ខ្មែរ​ពិតមែន ហើយ​មាន​សូរសព្ទ​ក៏​ស្រដៀង​គ្នា​ទៀត តែមាន​អត្ថន័យ​ខុសគ្នា​។  
  បើតាម​វចនានុក្រម​ខ្មែរ​របស់​សម្តេចព្រះសង្ឃរាជ  ជួន ណាត «​វិច​» សំដៅលើ​ត្បា​យ ត្រឡប់ ចុង ភ្ជិត មុខ ចូលមក វិញ ។ ចំណែក  «​វេច​» មានន័យថា ធ្វើ​ឲ្យ​បង្វេច ។​
  «​វិច​» គឺ សំដៅលើ​អ្វីដែល​ខុស ទ្រង់ទ្រាយ ។ ឧទាហរណ៍​៖ វិច​មាត់ ,  វិច​ច្រមុះ ជាដើម​។ រីឯ ពាក្យ​« វេច​» មានន័យថា ខ្ចប់​ឲ្យ​ជា​សំណុំ​,  វេចបាយ , វេចសុំ វេច​ក្បិតក្បៀត លាក់ទុក​។​ល​។ 
  ​នៅមាន​ពាក្យ​ជាច្រើន​ផ្សេងទៀត ដែលមាន សូរសព្ទ ដូចគ្នា  តែ​អត្ថន័យ​ខុសគ្នា​។ ពាក្យ​នោះ មានដូចជា សូ , សូរ និង សូរ្យ , លិច ឬ លេច ,  ដុស ឬ ដុះ , រាជិនី ឬ រជនី , ស្ថាន ឬ ឋាន , កម្ម ឬ កាំ , ភ្លុក ឬ ថ្លុក ,   សិង , សិង្ហ ឬ សឹង​,​គន់​,​គុណ​,​គុន ។​ល​៕  

«​ស្វាង​ចែស​» និង​«​ស្វាង​ចេស​» មួយណា​ត្រឹមត្រូវ​?

  ត្រូវ​ចងចាំ​ថា  កាលណា​ប្រើ​ក្នុងន័យ​ថា ស្រឡះ​មុខមាត់ ស្វាងអារម្មណ៍ ភ្លឺ​ស្រឡះ ស្វាង​ឯកើត  ភ្លឺ​ឯលិច​នោះ គេ​ប្រើពាក្យ​«​ស្វាង​ចែស​»​។  នេះ​បើ​យោងតាម​វចនានុក្រម​ខ្មែរ​សម្តេច ជួន ណាត​។ 
  ពាក្យ​«​ចែស​»​និង​«​ចេស​»​មាននៅ​ក្នុង​វចនានុក្រម​ខ្មែរ​។  គ្រាន់តែ​គេ​ប្រើ​នៅក្នុង​ន័យ​ខាងលើ  គេ​មិនអាច​ប្រើពាក្យ​«​ចេស​»​ជាស្វាង​ចេស នោះទេ​។ កាលណា​គេ​ប្រើ​ជា​ពាក្យ  ស្វាង​ចេស គឺ​មានន័យថា សូត្រ ឬ​អំបោះ​ភ្លឺ​ស្រឡះ​ទៅវិញ​ទេ  ដែល​មិនត្រូវ​ន័យ​ពិតប្រាកដ​របស់​វា ថា​ជាការ​ស្រឡះ​មុខមាត់​ឡើយ​។ 
  ​វចនានុក្រម​ខ្មែរ​បានបញ្ជាក់​ពាក្យ​«​ចេស​» មានន័យ​ខុសពី​«​ចែស​»​។  «​ចេស​» ជា​នាមសព្ទ មានន័យថា សូត្រ ឬ​អំបោះ​ខ្មាញ់​តូចឆ្មារ  សម្រាប់​ប្រើការ​ដេរ​។ ចំណែក​ពាក្យ​«​ចែស​»​គេ​ប្រើ​ក្នុងន័យ​ថា  ក្តៅចែស​,​រឹង​ចែស គឺ​ក្តៅ​ខ្លាំង រឹង​ខ្លាំង​។ ក្នុងន័យ​មួយទៀត  បញ្ជាក់​ពី​ភាព​ជាក់ច្បាស់​, ឃើញច្បាស់​ចែស ភ្លឺចែស ជាដើម​៕   

តាសក់ ឬ ត្រសក់​?

  ពាក្យ «​តាសក់​»  ដែលជា​ឈ្មោះ​វល្លិ​ដំណាំ​មាន​ផ្លែ​ជា​អាហារ ដូចជា តាសក់ស្រូវ​, តាសក់ផ្អរ  ជាដើម​នោះ មាន​ពន្យល់​យ៉ាងច្បាស់​ក្នុង​វចនានុក្រម ខណៈ​ជាទូទៅ  យើង​សរសេរថា​«​ត្រសក់​»​។​                                                                            
  តាមពិតទៅ ដំណាំ  «​តាសក់​» និង «​ត្រសក់​» អាច​សរសេរ​បាន​ដូចគ្នា ដោយ​គ្រាន់តែ​ពាក្យ  «​តាសក់​» ត្រូវបាន​យកទៅ​ពន្យល់​ក្នុង​វចនានុក្រម​។ ពាក្យ «​ត្រសក់​»  ត្រូវបាន​ប្រើប្រាស់​ក្នុងការ​ពន្យល់​ពាក្យ​ផ្សេងៗ​ក្នុង​វចនានុក្រម​ផងដែរ​។
 ប៉ុន្តែ  បើ​សំដៅលើ​សត្វ​ត្រី​វិញ គឺ​ត្រូវ​សរសេរថា ត្រី​ត្រសក់  (​ឈ្មោះ​ត្រី​ស្រកា​មួយ​ប្រភេទ​)​។ វចនានុក្រម​សម្តេច ជួន ណាត សរសេរ​ជា  ត្រី​ត្រសក់ តែ​ម្យ៉ាង​ប៉ុណ្ណោះ ដោយ​ពុំមាន​ឃើញ​សរសេរ​ជា​ត្រី​តាសក់​ឡើយ​៕   

«​យុទ្ធសាស្ត្រ​» និង «​វិធីសាស្ត្រ​»

  បើតាម​វចនានុក្រម​ខ្មែរ​សម្តេច​ជួន  ណាត ពាក្យ​«​យុទ្ធសាស្ត្រ​» គេ​ប្រើ​នៅក្នុង​សម័យ​សង្គ្រាម មានន័យថា  ជា​ក្បួន​ចម្បាំង ក្បួន​សម្រាប់​ច្បាំង ដែលមាន​ជា​ក្បួន​ព្យូហ៍សឹក​ជាដើម​។  តែបើ​គេ​ប្រើពាក្យ​«​យុទ្ធសាស្ត្រ​»​ក្នុងស្ថានភាព​រកស៊ី  ឬ​ក្នុង​ការធ្វើ​អ្វីមួយ​វិញ មានន័យថា  ការរៀបចំ​ផែនការ​ក្នុង​ការធ្វើ​អ្វីមួយ​ដើម្បី​ឲ្យ​សម្រេចបាន​គោលដៅ​។  ឧទាហរណ៍​៖ បង្កើត​យុទ្ធសាស្ត្រ​ឡើង  ក្នុង​គោលបំណង​អភិវឌ្ឍ​ឲ្យ​បាន​ជោគជ័យ​។ 
  ​ចំពោះ​ពាក្យ​«​វិធីសាស្ត្រ​»  បញ្ជាក់​ពី​សកម្មភាព​ដែល​នឹង​ធ្វើឡើង​តាម​ផែន​ការដែល​បានរៀបចំ​ឡើង​។  ឧទាហរណ៍​៖ អនុវត្ត​នូវ​វិធីសាស្ត្រ ទើប​អាច​សម្រេចបាន​គោលដៅ​៕  

«​យាម​»​មានន័យ​ច្រើនបែប

  «​យាម​»​នៅក្នុង​ន័យ​ទី​១  សំដៅលើ  ប្រដាប់​របស់​នង្គ័ល​ដែល​ភ្ជាប់​ផ្នៀង​និង​ដង​មាន​សណ្ឋាន​រៀវ​ខាងចុង  រាង​កោង​ស្រួច​មក​ខាងក្រោយ​សម្រាប់​កាន់​ភ្ជួរ ដែល​គេ​ហៅថា យាមនង្គ័ល​។ 
  ​ក្នុងន័យ​ទី​២ «​យាម​»​បញ្ជាក់​ពី​ពេលវេលា​។ ឧទាហរណ៍​៖  បើ​គិត​ជា​ម៉ោង ក្នុង​មួយ​យាម​មាន​៣ ឬ​៤​ម៉ោង​។ កាលពី​សម័យបុរាណ​ច្រើនតែ​ហៅ  យាម តែ​ក្នុង​ពេលយប់ ដោយ​មួយ​យប់​មាន​៣​យាម គឺ យាម​ទី​១ ហៅថា បឋមយាម  ឬ​ប្រថម​យាម​,​យាម​ទី​២ ហៅថា មជ្ឈិមយាម ឬ​មធ្យ​មយាម និង​យាម​ទី​៣ ហៅថា  បច្ឆិមយាម ឬ​បស្ចិម​យាម​។ 
  «​យាម​»​នៅក្នុង​ន័យ​ទី​៣ មានន័យថា​ជា  ថង់​សំពត់​មាន​ដៃ​ឬ​យោគ​ស្ពាយ​បាន​។ ថង់យាម ជា​ថង់​ដែលមាន​ដៃ​។  នៅក្នុង​ន័យ​«​យាម​»​ទាំង​៣​ដែល​បានលើកឡើង​ខាងលើនេះ  គឺ​សុទ្ធតែ​ប្រើ​ជា​នាមសព្ទ​។ 
  ​សម្រាប់​«​យាម​»​ប្រើ​ជា​កិរិយាសព្ទ​វិញ មានន័យថា  ចាំ​រក្សា​ឬ​ក្រវែល​ឃ្លាំមើល​ដោយ​ការ​ប្រយ័ត្ន​ក្នុងពេល​មានកំណត់​។  ឧទាហរណ៍​៖ យាមឃ្លាំង​, យាមផ្លូវ​, យាមគុក​, យាមល្បាត ជាដើម​៕  

ធ្វើ​ឲ្យ​ខ្ចាត់ ជា​និយមន័យរ​បស់ពាក្យ «​កម្ចាត់​»​ជា​ព្យាង្គ​តម្រួត មិនមែន​«​កំចាត់​» ជា​ព្យាង្គ​រាយ​នោះទេ​!

 «​កម្ចាត់​»​ជា​ព្យាង្គ​តម្រួត  ទើប​ជា​ពាក្យ​ត្រឹមត្រូវ​នឹង​និយមន័យ​ថា ធ្វើ​ឲ្យ​ខ្ចាត់​។  ក្នុង​វចនានុក្រម​របស់​សម្តេច ជួន ណាត លោក​ក៏បាន​ឲ្យ​និយមន័យ ខ្ចាត់ ថា  ព្រាត់​ព្រាយ​,​បែកខ្ញែក ឬ​ឃ្លាត​ចេញ​។ ឧទាហរណ៍​៖  ខ្ញុំ​ខ្ចាត់​ចេញពី​ស្រុកកំណើត​អស់​រយៈពេល​៥​ហើយ  ដើម្បី​មករក​ការងារ​ធ្វើ​នៅ​ភ្នំពេញ​។ 
 មាន​ពាក្យ​ជាច្រើន​ទៀត​ដែល​សម្តេច  ជួន ណាត សម្រេច​ឲ្យ​ប្រើ​ជា​ព្យាង្គ​តម្រួត​វិញ នោះ​មាន​ពាក្យ  កម្ទេច​,​ចម្លើយ​,​កម្ពស់​, កម្តៅ​,  កង្វល់​,​គម្រប​,​ចម្រុះ​,​ចម្លង​,​ចង្អើរ​,​ជម្នះ​,​តម្រង់​,​តម្រូវ​,​ទម្រង់​,​តង្វាយ​,​ទម្រ​,​តម្កើង​,​តម្លើង​,​កម្សាន្ត​។​ល​។  លើកលែងតែ​ពាក្យ សំរាម កំណើត ជំងឺ និង​ជំរុញ  ដែល​មិនអាច​សរសេរ​ជា​ព្យាង្គ​តម្រួត​បាន​៕  

«​ទំពាំង​»​មានន័យ​ខុសពី​«​ត្រពាំង​»

  បើតាម​វចនានុក្រម​ខ្មែរ   ពាក្យ​ថា «​ទំពាំង​» សំដៅលើ ពន្លក​ឫស្សី ឬ​បបុស​ជាដើម​។  ក្នុងការ​របប​អាហារ​រស់នៅ​ប្រចាំថ្ងៃ គេ​ច្រើន​ប្រើ​ទំពាំង សម្រាប់ ស្ល  ធ្វើជា​ម្ហូបអាហារ​។ ពេល​វា​ទើបតែ​ដុះ​ពន្លក​ថ្មី គេ​ហៅ​វា​ថា ទំពាំង  តែ​ពេល​វា​ដុះ​បាន​ខ្ពស់ គេ​ហៅ​វា​ថា ឫស្សី ដែលមាន​ថ្នាំង​។  គេ​តែង​ចំណាំ​យក​ឫស្សី​ធ្វើជា គ្រឿង​ឧបករណ៍ប្រើប្រាស់ ដូចជា ល្អី កញ្ជើ  ឧបករណ៍​នេសាទ ផ្ទះ និង​គ្រឿងសង្ហារិម​ជាដើម​។ 
  ​បើ​គេ​ប្រៀបធៀប មនុស្ស​ទៅនឹង​ទំពាំង​វិញ គឺ​មានន័យថា ជា​កូន  ឬ​កូនសិស្ស​ដែល​ទទួល​កិច្ចការ​ស្នង​ឪពុក ឬ​ស្នង​គ្រូ  ដូចជា​ទំពាំង​ដែល​ដុះ​ស្នង​ដើម​ឫស្សី​។ កុមារ​ជា​ទំពាំង​ស្នង​ឬ​ស្សី  ដែលជា​អ្នក​បន្តវេន​ដើម្បី​ថែរក្សា​ប្រទេសជាតិ​ឲ្យ​រីកចម្រើន​។ 
  ​ចំណែក​ពាក្យ «​ត្រពាំង​» ជា​ថ្លុក​ធំ​ដែល​កើតចេញពី​មនុស្ស​ជីក  សម្រាប់​ឲ្យ​ដក់​ទឹក ឬ​កើតចេញ​ដោយ​កម្លាំង​ទឹក​ហូរ​ច្រោះ​។ ត្រពាំង  ជា​ប្រភពទឹក​ដ៏​សំខាន់​សម្រាប់​ថនិកសត្វ រុក្ខជាតិ និង​មច្ឆជាតិ   គ្រប់​ប្រភេទ ដែល​រស់នៅ​ពឹងផ្អែក​លើទឹក​ក្នុង​ត្រពាំង​៕  

«​គំរូ​» មិនមែន «​គម្រូ​», «​សំរាម​» មិនមែន «​សម្រាម​», «​ជំរុញ​» មិនមែន «​ជម្រុញ​» ឡើយ

  វចនានុក្រម​ខ្មែរ​បានលើកឡើង​ពាក្យ​មួយចំនួនទៀត​ដែល​មិនអាច​សរសេរ​ជា​ព្យាង្គ​តម្រួត  នោះ​មាន​ពាក្យ សំរាម មិនត្រូវ​សរសេរ​ជា សម្រាម ឡើយ​,​ជំរុញ  មិនអាច​សរសេរ​ជា ជម្រុញ បានឡើយ​៕  

«​កេរ​ខ្មាស​» ឬ «​កេរ្តិ៍ឈ្មោះ​»

  មិនមែន​សរសេរ​«​កេរ្តិ៍ខ្មាស​»  ដូចនេះ​ទេ គឺ​ត្រូវ​សរសេរ​ជា​«​កេរ​ខ្មាស​» បែបនេះ វិញ​ទើប​ត្រឹមត្រូវ​​។  ចំណែក​ពាក្យ​«​កេរ្តិ៍ឈ្មោះ​»​សរសេរ​បែបនេះ​គឺ​ត្រឹមត្រូវ​ហើយ​។  នេះ​បើ​យោងតាម​សម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត  ដែល​បាន​បកស្រាយ​នៅក្នុង​វចនានុក្រម​ខ្មែរ​។  
   វចនា​នុ​ក្រម​សម្តេចព្រះសង្ឃរាជ  ជួន ណាត ពន្យល់ថា ពាក្យ «​កេរ​»​និង​«​កេរ្តិ៍​» គឺ​មានន័យ​ខុសគ្នា ។  «​កេរ​» សំដៅ​ដោយ​ដំណែល ឬ​ជា​មរតក​របស់​ដូនតា  ឬ​មាតាបិតា​ដែល​បាន​បន្សល់ទុក​ឲ្យ​។ ឧទាហរណ៍​ជាក់ស្តែង​៖  ស្រែ​នេះ​ជា​កេរ​របស់​ជីដូន​ខ្ញុំ​,​ប្រាសាទ​នគរវត្ត  ជា​កេរ​របស់​ព្រះមហាក្សត្រ ជា​បុព្វបុរស​របស់​ខ្មែរ​។​
  ​គេ​ច្រើន​ប្រើពាក្យ​«​កេរ​»​ជាមួយនឹង​ពាក្យ​ដទៃ បង្កើតបានជា​ពាក្យ  កេរកាល គឺ​មានន័យថា ឈ្មោះ​សាស្ត្រា​ច្បាប់​ចាស់​មួយ  មាន​ពាក្យ​ប្រដៅ​ជា​ដំបូន្មាន​ផ្សេងៗ​។ សាស្ត្រា​កេរកាល​។ ចំណែក  «​កេរ្តិ៍​» សំដៅលើ សេចក្តី​សរសើរ​,​ការ​ល្បី​លេចឮ​,​ខ្ចរខ្ចាយ​។  ពាក្យ​នេះ​ច្រើនតែ​ប្រើ​ជា កេរ្តិ៍ឈ្មោះ​។ 
  ​គួរ​ចងចាំ​ថា កាលណា​គេ​សំដៅលើ  ទ្រព្យសម្បត្តិ​មរតក​ដែលជា​របស់​ដូនតា​ជំនាន់​មុន​បន្សល់ទុក​ឲ្យ​នោះ  គឺ​គេ​ត្រូវ​នឹក​ដល់​ពាក្យ​«​កេរ​»​។  កាលណា​គេ​សំដៅលើ​បុគ្គល​ណា​ម្នាក់​មាន​ភាពល្បីល្បាញ  នោះគេ​ត្រូវ​នឹក​ដល់​ពាក្យ​«​កេរ្តិ៍​»​នេះ​៕  

«​ខ្លោងទ្វារ​» មិនមែន «​ក្លោងទ្វារ​»​ឡើយ

   បើ​គេ​គិតដល់  បង្គោល​មួយគូ​មាន​ធ្នឹម​ធ្វើ​ដោយ​ឥដ្ឋ ឬ​ដោយ​ឈើ​ភ្ជាប់​នឹង​កំពែង  ឬ​របង​មាន​ចន្លោះ​ជា​ផ្លូវ​សម្រាប់​ដើរចេញ​ចូល​បាន​នោះ​សំដៅលើ​«​ខ្លោងទ្វារ​»  ដែលមាន​រចនា​ក្បូរក្បាច់​ផ្សេងៗ​។ ខ្លោងទ្វារវត្ត ខ្លោងទ្វារផ្ទះ​។   
    ក្នុងន័យនេះ គេ​មិនអាច​សរសេរ​ជា​«​ក្លោងទ្វារ​»​បានឡើយ ព្រោះ​ពាក្យ​នេះ​មិនមាន​នៅក្នុង​វចនានុក្រម​ខ្មែរ​ឡើយ៕ 

ទំព័រទី១ < ទំព័រទី២ > ទំព័រទី៣

ប្រភព ៖ គេហទំព័រ ថ្មីៗ

6
Jan

ពន្យល់ពាក្យ

ជំនួយការសិក្សា>បទានុក្រម>ពន្យល់ពាក្យ

ប្រភពឯកសារ ៖ គេហទំព័រ ថ្មីៗ

                    សម្រាប់ការចូលទៅកាន់ប្រភពឯកសារផ្ទាល់សូមចុច ៖ គេហទំព័រ ថ្មីៗ

ទំព័រទី១ > ទំព័រទី២

«​រាត្រីសមោសរ​» ​សរសេរ​បែបនេះ​ទើបត្រូវ មិនមែន​ «​រាត្រី​ស្រមោល​សរ​»

ក្នុង​វចនានុក្រម​ខ្មែរ​សម្តេច  ជួន ណាត បានបញ្ជាក់​យ៉ាងច្បាស់​លាស់​ហើយ​ថា  ពាក្យ​ដែល​ខ្មែរ​យើង​ពីមុន​និយម​សរសេរ​«​រាត្រី​ស្រមោល​សរ​»​នោះ​មិនមែនជា​ពាក្យ​ត្រឹមត្រូវ​ទាល់តែសោះ​។
ពាក្យ​ដែល​ត្រូវ​វិញ​នោះ​គឺ​«​រាត្រីសមោសរ​»​ឯនេះ​វិញ​ទេ​ដែល​ត្រឹមត្រូវ​។  គេ​និយម​ប្រើពាក្យ​«​រាត្រីសមោសរ​»​នេះ​ក្នុងន័យ​ថា  ទីប្រជុំ ភ្ជុំគ្នា ឬ​ជួបជុំគ្នា នៅពេល​រាត្រី​។ ក្នុង​រាត្រីសមោសរ  គេ​និយម​ពិសារ​អាហា​រដ្ឋា​ន​ជុំគ្នា និង​មានការ​រាំរែកជាដើម​៕  

«​សកល​»​និង​«​សាកល​»​

ប្រើ​មួយណា​ក៏​ត្រឹមត្រូវ​ដូចគ្នា​ដែរ ​គ្មាន​អ្វីដែល​ត្រូវ​ងឿងឆ្ងល់   ចំពោះ​ពាក្យ​«​សកល​»​និង​«​សាកល​» ថា​សរសេរ​មួយណា​ត្រូវ   ហើយ​សរសេរ​មួយណា​ខុស​នោះទេ​។ វចនានុក្រម​ខ្មែរ​សម្តេច ជួន ណាត   បាន​បញ្ជាក់ថា ពាក្យ​ទាំងពីរ​នេះ ប្រើ​បាន​ដូចគ្នា ហើយ​មានន័យ​ដូចគ្នា​។​
«​សកល​»​ឬ​«​សាកល​»​ប្រើ​ជា​កិរិយាសព្ទ​វិសេសន៍  និង​ប្រើ​ជា​គុណសព្ទ  មានន័យថា ដែល​ទូទៅ​,​ទាំងអស់​,​ទាំងមូល  និង​ទាំងគ្រប់​។  សកលវិទ្យា​ល័យ​,    ល្បែង​សាកល​(​ល្បែង​ដែលមាន​បែប​ត្រូវ​គ្នា​ក្នុង​លោក​ទាំងមូល​),​សកលទិន​(​ថ្ងៃ​ទាំងមូល​,​ពេញ​មួយថ្ងៃ​),   សកលទ្វីប​(​ទ្វីប​ទាំងអស់​,​គ្រប់​ទ្វីប​),​សកលលោក   (​លោក​ទាំង​មួល​),​សកលវិជ្ជា ឬ​សកលវិទ្យា (​វិជ្ជា​សកល​)៕ 

«​ភ្ជាប់​»​និង​«​ខ្ជាប់​»

រវាង​ពាក្យ  «​ភ្ជាប់​»​និង «​ខ្ជាប់​»​ទាំងពីរ​នេះ មាន​អត្ថន័យ​ខុសគ្នា  និង​របៀប​ប្រើ​ក៏​ខុសគ្នា​ដែរ​។ វចនានុក្រម​សម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត  បាន​ពន្យល់​ខ្លឹមសារ​នៃ​ពាក្យ​ទាំងពីរ​នេះ​ថា​៖ ពាក្យ «​ភ្ជាប់​» ជា​កិរិយាសព្ទ មានន័យថា ធ្វើ​ឲ្យ​ជាប់​គ្នា  ឬ​បញ្ជាប់​គ្នា​។ ឧទាហរណ៍​៖ ខ្ញុំ​ចង​គោ​នឹង​ខ្សែ ភ្ជាប់​ទៅនឹង​ដើមឈើ​។   
សម្រាប់​ពាក្យ​«​ខ្ជាប់​»  ដើរតួ​ជា​គុណសព្ទ មានន័យថា ឋិតថេរ​, មាំមួន និង​ជាប់លាប់​។  ប្រើ​ជា​កិ​រិ​យ​សព្ទ​វិសេស​ក៏បាន​។ ឧទាហរណ៍​៖  ខ្លួន​ជា​ស្រី​ត្រូវតែ​គោរព​ទំនៀមទម្លាប់​ប្រពៃណី​ខ្មែរ​ឲ្យ​បាន​ខ្ជាប់ខ្ជួន​(​តាម​ប្រពៃណី​ខ្មែរ​ស្រី្ត​ទាំងឡាយ​ត្រូវតែ​ប្រកាន់ខ្ជាប់​នូវ​ទំនៀមទម្លាប់​ខ្មែរ​ជានិច្ច​។  ត្រង់ណា​ហៅ​ច្បាប់ កាន់ខ្ជាប់​កុំបី​បង់ ចំណេរ​ទៅ​លង់ ខ្លួន​បានជា​ធំ​៕ 

«​ទោស​ពៃ​» ឬ​«​ទោសពៃរ៍​» មួយណា​ត្រូវ​?

សរសេរ​ជា  «​ទោសពៃរ៍​» ទើប​ត្រឹមត្រូវ​ទៅតាម​វចនានុក្រម​ខ្មែរ​។ «​ទោសពៃរ៍​»​មានន័យថា  ទោស​ជា​ពៀរ​។​ឧទាហរណ៍​៖ ខ្ញុំ​អត់​ប្រកាន់​ទោសពៃរ៍​អ្វី​ទេ​។  បើ​ផ្អែក​តាម​វចនានុក្រម​ខ្មែរ ពាក្យ​ទោស សំដៅលើ ការ​ប្រទូស្ត​,​កំហឹង​,  សម្អប់​,​កំហុស​។ ចំណែក ពៃរ៍ សំដៅលើ ពៀរ​៕ 

«​ទន់​» មាន​សូរ​ដូចនឹង​ពាក្យ​«​ទុន​» តែមាន​ខ្លឹមសារ​ខុសគ្នា

 ថ្វី​ដ្បិត​រវាង​ពាក្យ​ទាំងពីរ​នេះ​មាន​សូរសៀង​ស្រដៀង​គ្នា​ក៏ពិតមែន  តែ​អត្ថន័យ​ខុសគ្នា​ដាច់ស្រឡះ​តែម្តង​។ វចនានុក្រម​ខ្មែរ​របស់​សម្តេច ជួន  ណាត បានបញ្ជាក់​ខ្លឹមសារ​ខុសគ្នា​រវាង​ពាក្យ​ទាំងពីរ​នេះ​។​ 
«​ទន់​»​សំដៅលើ បត់បែន​, ពត់​បាន ច្របាច់​ច្របល់​បាន​,​មិន​បាក់​មិន​បែក​។ «​ទន់​»​មានន័យ​ផ្ទុយ​ពី​ពាក្យ​«​រឹង​»​។ ​បើតាម​វចនានុក្រម​ខ្មែរ​ដដែល ពាក្យ​«​ទុន​»​វិញ  សំដៅលើ​ប្រាក់​ដើម​,​របស់​ដើម​,​ប្រាក់ ឬ​ជា​របស់​សម្រាប់​ចាយ  សម្រាប់​ប្រកប​កិច្ចការ ឲ្យ​ចម្រើន​ប្រយោជន៍​ឡើង​។ ដើមទុន​,​ខាត​ទុន  ជាដើម​។ នៅក្នុង​វចនានុក្រម​ខ្មែរ​មាន​ពាក្យ​ជាច្រើន​ទៀត  ដែលមាន​សូរសៀង​ដូចគ្នា តែ​ន័យ​ខុសគ្នា​។ នោះ​មាន​ជា​ពាក្យ គុណ​,​គន់  ឬ​គុន​, កោត​,​កោដិ​,​កោដ្ឋ​, កា​,​ការ​,​កាណ៍ និង​ការណ៍​, កំពុង​,​កំពង់  ជាដើម​។ ពាក្យ​ទាំងនេះ​គេ​កំណត់ថា  ជា​សន្ទានុក្រម​សទិសសូរ​(​ពាក្យ​ដែលមាន​សូរសព្ទ​ដូចគ្នា  តែ​អត្ថន័យ​ខុសគ្នា​)៕  

កុំ​សរសេរ​ច្រឡំ​! «​ទម្រង់​» និង «​តម្រង់​» មានន័យ​ខុសគ្នា

 «​ទម្រង់​»  ជា​នាមសព្ទ មានន័យថា សណ្ឋាន​,​ទ្រង់ទ្រាយ​។ ចំណែក «​តម្រង់​» ជា​កិរិយាសព្ទ  មានន័យថា ធ្វើ​ឲ្យ​ត្រង់​។ នេះ​បើតាម​វចនានុក្រម​ខ្មែរ​។
 «​ទម្រង់​» ជា​ពាក្យ​បង្ហាញ​ពីរ​បស់​ដែលមាន​សណ្ឋាន  ,​ទ្រង់ទ្រាយ​,​លំនាំ  ដូចជា​របស់​នេះ​មាន​ទម្រង់​សមរម្យ​,​ទម្រង់​វែង​ពុំ​សូវ​សម​។ «​ទម្រង់​»  ជា​រាជសព្ទ គ្រឿង​ទ្រង់​នៃ​ព្រះរាជា ដូចជា  ព្រះ​ទម្រង់​ខុ​រំ​(​កាំបិត​កោរ​),  ព្រះ​ទម្រង់គទាវុធ​(​ដំបង​),​ព្រះ​ទម្រង់មណីរត្ន​(​ចិញ្ចៀន​),​ព្រះ​ទម្រង់អគ្គី​(​កាំភ្លើង​),​ព្រះ​ទម្រង់អសិ​(​ដាវ​)​។​ល​។ ​ចំណែក «​តម្រង់​» ជាក​រិ​រិ​យាស​ព្ទ ធ្វើ​ឲ្យ​ត្រង់ ដាក់​សំដៅ​ឲ្យ​ចំ  ដែល​កាត់​យក​ត្រង់ ដែល​សំដៅ​ចំពោះ ដូចជា តម្រង់ផ្លូវ តម្រង់បង្គោល  ដើរ​តម្រង់ ជាដើម​៕ 

ពាក្យ​ដែលមាន​ព្យញ្ជនៈ «​ល​»​ខ្លះ​អាច​ប្រើ​ជា​ព្យញ្ជនៈ​«​រ​» ក៏បាន តើ​មាន​ពាក្យ​អ្វី​ខ្លះទៅ​?

 វចនានុក្រម​សម្តេច  ជួន ណាត បាន​បង្ហាញថា ពាក្យ​ដែល​ផ្តើម​ដោយ​ព្យញ្ជនៈ «​ល​»  ខ្លះ​អាច​សរសេរ​ជា​ព្យញ្ជនៈ​«​រ​»​ក៏បាន​។ បើទោះបី​សរសេ​បែបណា​ក្តី  ក៏​សុទ្ធតែ​ត្រឹមត្រូវ​ដូចគ្នា​ដែរ​។ ​ពាក្យ​ដែល​អាច​ប្រើ​ជា​ព្យញ្ជនៈ​«​ល​» ក៏បាន ឬ​«​រ​»  ក៏បាន​នោះ​មានដូចជា លំហើយ​,​ល​ម្លើ​យ ឬ រំហើយ​,​រ​ម្លើ​យ​, លំហ​,​លម្ហ  ឬ​រំហ​,​រ​ម្ល​, លំហាច​,​ល​ម្លា​ច ឬ​រំហាច​,​ល​ម្លា​ច​,​លំហែ​,​ល​ម្លែ  ឬ​រំហែ​,​រ​ម្លែ​, លំហោក ឬ​រំហោក​, លំហុក ឬ​រំហុក ជាដើម​។​
 ​មហាជន​នៅតែ​បង្កើតជា​កំហុស​ក្នុងការ​ប្រើប្រាស់​ពាក្យ​ពេ​ច​ន៌​មួយចំនួនទៀត  ក្នុងនោះ​មាន​ពាក្យ ក្រលៅ​,  ច្រ​លំ​,​ច្រលឹង​,​ច្រលុង​,​ច្រលោ​,​ច្រលោត​,​ច្រលាស់​,​ត្រលាច​,​ត្រលក​,​ត្រលាយ​,​ស្រលាញ់​,​សំលេង​,​សំលី​,​សំលេះ​,​សំលែះ​,​ស្រលក់​,​ស្រ​លប់​,​ស្រ​លំ​,​ស្រលាំងកាំង​,​ស្រលិត​,​ស្រលើ​,​ស្រលាង​,​ស្រលៃ​។  ពាក្យ​ទាំងអស់នេះ ដាច់ខាត​មិនអាច​សរសេរ​អ៊ីចឹង​បាន​ឡើង គឺ​ត្រូវ​សរសេរ​ជា  ក្រឡៅ​,​ច្រឡំ​,​ច្រឡុង​,​ច្រឡោ​,​ច្រឡោត​,​ត្រឡាច​,​ត្រឡាយ​,​ស្រឡាញ់​,​សំឡេង​,​សំឡី​,​សំឡេះ​,​សំឡែះ​,​ស្រឡក់​,​ស្រឡប់​,​ស្រឡំ​,​ស្រឡាំងកាំង​,​ស្រឡិត​,​ស្រឡើ​,​ស្រឡាង​,​ស្រឡៃ  វិញ​ទើប​ត្រឹមត្រូវ​តាម​វចនានុក្រម​ខ្មែរ​។   
 ​តាម​ក្បួន​ប្រើប្រាស់​ភាសា​ខ្មែរ  ពាក្យពេចន៍​មួយចំនួន​ដែលមាន​តួអក្សរ​«​ល​» មិន​ប្តូរ​ទៅ «​ឡ​»​នោះទេ  តែ​ត្រូវ​ប្តូរ​ជា​ព្យាង្គ​តម្រួត​វិញ រួមមាន សំលឹង ទៅជា​សម្លឹង​, សំលក់  ទៅជា​សម្លក់​, សំល ទៅជា​សម្ល​, សំលី ទៅជា​សម្លី​, សំឡាញ់ ទៅជា​សម្លាញ់​,  ចំលើយ ទៅជា​ចម្លើយ​, ចំលែក ទៅជា​ចម្លើយ​, ចំលាក់ ទៅជា​ចម្លាក់​, ចំលង  ទៅជា​ចម្លង​, សំលុត ទៅជា​សម្លុត​, សំលូត ទៅជា​សម្លូត​, សំលុយ ទៅជា​សម្លុយ​,  សំលេច ទៅជា​សម្លេច​។​ល​។   
 ​នៅក្នុង​វចនានុក្រម​ខ្មែរ​បានលើកឡើង​នូវ​ពាក្យ​មួយចំនួនទៀត  ដែល​បាន​ផ្លាស់ប្តូរ នោះ​មាន​ពាក្យ​ដែលមាន​តួអក្សរ​«​ថ​»  ទៅជា​អក្សរ​«​ឋ​»​វិញ ដែលមាន​ពាក្យ ថា​នៈ ទៅជា​ឋានៈ​, ថា​នន្តរ ទៅជា  ឋានន្តរ​, ថា​ន ទៅជា​ឋាន​, ថា​នា​នុ​ក្រម ទៅជា​ឋានានុក្រម​,​ថា​នប​ទ្ម  ទៅជា​ឋានបទ្ម​, ថានប្បភេទ ទៅជា​ឋានប្បភេទ​, ថា​នា​រូប ទៅជា ឋា​នា​នរូ​ប  ជាដើម​។ 
 ​សម្រាប់​ពាក្យ​មួយចំនួន​ផ្សេងទៀត  ដែល​ឧស្សាហ៍​ឃើញ​មាន​មហាជន​ប្រើប្រាស់​ប្រចាំថ្ងៃ​នៅក្នុង​សំណេរ​ផ្សេងៗ​នោះ  មាន​ជា​ពាក្យ ចំនី​,​ចំលើយ​,​ចំនុច​,​ចំនូល​,​ចំនុះ​,​ចំនិត  ត្រូវ​សរសេរ​ជា ចំណី​,​ចម្លើយ​,​ចំណុច​,​ចំណុះ​,​ចំណិត  វិញ​ទើប​ត្រឹមត្រូវ​៕  

ណូអែល តាម​បារាំង រីឯ​ គ្រី​ស​ស្មាស់ តាម​អង់គ្លេស

 សម្រាប់​អ្នក​ដែល​និយម​ប្រារព្ធ​ពិធីបុណ្យ​សាសនា​គ្រិស្ត  ដែល​ភាគច្រើន​ហៅថា បុណ្យ​ណូអែល​(Noel) ឬ​បុណ្យ​គ្រី​ស​ស្មាស់​(Christmas)  ឬ​អ្នក​ដែល​កាន់សាសនា​គ្រឹ​ស្ត  ប្រាកដជា​ស្គាល់​ច្បាស់​ពី​ពិធីបុណ្យ​សាសនា​គ្រិស្ត​នេះ​។  ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​មួយចំនួន​ដែល​គោរព​សាសនាព្រះពុទ្ធ  ក៏​និយម​ប្រារព្ធ​ពិធី​នេះដែរ  តែបើ​ឲ្យ​រៀបរាប់​ពី​ប្រវត្តិ​នៃ​ពិធីបុណ្យ​នេះ​វិញ  ប្រហែលជា​មិនទាន់មាន​អ្នកណា​យល់ច្បាស់​នៅឡើយ​។                                                                           
 ​អ្នក​ដែល​ចេះ​និយាយ​ភាសា​បារាំង ប្រាកដជា​ស្គាល់​ពាក្យ​ថា  ណូអែល​«Noel» ចំណែក​អ្នក​ដែល​ចេះ​ប្រើ​ភាសា​អង់គ្លេស  ក៏​ប្រាកដជា​ស្គាល់​ពាក្យ​ថា «Christmas»  តើ​ពាក្យ​ទាំងអស់នោះ  មាន​អត្ថន័យ​ពិតប្រាកដ​ដូចម្តេច​?
 «Noël» ជា​ភាសា​ដើម​របស់​បារាំង ដែល​ពលរដ្ឋ​បារាំង​គ្រប់គ្នា  តែង​ច្រៀង​បទ​«Le Premier Noël» ដែល​មានន័យថា រីករាយ​ថ្ងៃបុណ្យ​ណូអែល​។  ក្រៅពី​ច្រៀង​ចម្រៀង​ណូអែល ពួកគេ​រៀបចំផ្ទះ​សម្តែង  តុបតែង​ដើមឈើ​អម​ជាមួយ​អំណោយ​ផ្សេងៗ​ផងដែរ​។​
  «Christmas» ជា​ពាក្យ​ដើម​មកពី​ភាសា​អង់គ្លេស​បុរាណ​ថា Christes  Maesse ឬ Christ’s Mass ដែល​មានន័យថា  ពិធី​អបអរសាទរ​ជួបជុំគ្នា​រវាង​អ្នក​គោរព​សាសនា​គ្រិស្ត​។  ប្រជាពលរដ្ឋ​អាមេរិក និង​អង់គ្លេស ចាត់ទុក​បុណ្យ​«Christmas» នេះ  ជា​ថ្ងៃ​ដែល​លោកតា Santa Claus ផ្តល់​ជា​អំណោយ  និង​ជា​ថ្ងៃ​ដែល​គេ​ជួបជុំ​ឲ្យ​កាដូ​គ្នា​ទៅវិញទៅមក ច្រៀង​លេង​កម្សាន្ត  ជួន​ពរ​គ្នា​ទៅវិញទៅមក ឬ​ការ​បួងសួង​ជាដើម​។  ពួកគេ​ជឿជាក់ថា​ការ​បួងសួង​របស់​ពួកគេ​នឹង​បាន​ទៅដល់​លោកតា Santa Claus  នៅពេល​គេ​បោះ​សំបុត្រ​ចូលក្នុង​ភ្នក់ភ្លើង​។​
 ​អង់គ្លេស ក៏​គេ​មានជំនឿថា  នៅពេល​គេ​យក​ស្រោមជើង​ទៅ​ព្យូ​រ​នៅ​ដើមឈើ​នៅក្រោម​បំពុង​បង្ហុយផ្សែង  ដើម្បី​ទទួលបាន​ប្រាក់​មាស​ពី​លោកតា Santa Claus​។  ចំណែក​ការ​ព្យូ​រ​ស្លឹក​ដើមឈើ នៅ​ជុំវិញ​ដើមឈើ  គេ​រំលឹក​ដល់​រដូវ​ធ្លាក់​ទឹកកក  និង​រំលឹក​ដល់​ថ្ងៃ​ផ្កា​រីក​ដែល​ជិត​មកដល់​ឆាប់ៗ​របស់​ប្រទេស​អង់គ្លេស​។ 
 ​ជារួម ពាក្យ​ថា «Noël» ឬ​«Christmas»​ឬ​ម្យ៉ាងទៀត​«X’  mas»​ត្រូវបាន​គេ​កំណត់ថា​ជា​ថ្ងៃ​ដែល​រំលឹក​ដល់​ព្រះ​យេស៊ូ​ដែល​បានប្រសូត​នៅ​ភពផែនដី​នៅ​ថ្ងៃទី​២៥  ខែធ្នូ​។ ប៉ុន្តែ​ពួកគេ​ភាគច្រើន​មិន​ហៅថា  បុណ្យ​ព្រះ​យេស៊ូ​ប្រសូត​នោះទេ​។ សម្រាប់​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ហៅថា​បុណ្យ​ណូអែល  «Noël» ហើយ​មួយរយៈ​ចុងក្រោយ​នេះ ហៅថា​បុណ្យ​គ្រី​ស្មាស់ «Christmas»​។ 
 ​បច្ចុប្បន្ន​មិនមែន​មានតែ​ប្រជាជន​ដែល​កាន់សាសនា​គ្រិស្ត​ប្រារព្ធ​ពិធី​នេះ​ទេ  សូម្បីតែ​ប្រទេស​ដែល​មិន​គោរព​សាសនា​គ្រិស្ត  ក៏​គេ​ចូលរួម​ប្រារព្ធ​ពិធី​នេះ​ផងដែរ​។ ចំពោះ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ  ក៏​ប្រារព្ធ​ពិធី​នេះ​យ៉ាង​ផុសផុល​ផងដែរ  ដោយ​ពួកគេ​តែង​រៀបចំ​កាដូ​ជូន​គ្នា​ទៅវិញទៅមក  ឬ​ការចែក​ស្ករ​គ្រាប់​គ្នា​ទៅវិញទៅមក​ផងដែរ​។ ចំណែកឯ​នៅតាម​ស្ថាប័ន  ក្រុមហ៊ុន សាលារៀន ឬ​ផ្ទះ​សម្តែង​នានា ក៏មាន​ការតាក់តែង​ដាក់​បង្ហាញ​ដើម  «Christmas» មាន​ភ្លើង​ភ្លឺ​ផ្លេក និង​ប្រអប់​កាដូ​យ៉ាង​ស្រស់ស្អាត​ផងដែរ​៕ 

«​អំណោយ​»​តែ​ក្នុង​ភាសា​និយាយ​គេ​ច្រើន​ប្រើពាក្យ​«​កាដូ​»

 មាន​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ច្រើនណាស់​ដែល​ចាត់ទុក​ពាក្យ​«​កាដូ​»​នេះ​ជា​ពាក្យ​ខ្មែរ​។  តាម​ការពិត​ខ្មែរ​មាន​ពាក្យ​របស់ខ្លួន​ហើយ​គឺ​ពាក្យ​«​អំណោយ​»​។  ប៉ុន្តែ​ពាក្យ​«​អំណោយ​»​ច្រើន​ឃើញ​មាន​គេ​ប្រើ​នៅក្នុង​សំណេរ​តែប៉ុណ្ណោះ  ហើយ​ក្នុង​ភាសា​និយាយ​ប្រចាំថ្ងៃ  ពលរដ្ឋ​និយម​និយាយ​ពាក្យ​«​កាដូ​»​នេះ​វិញ​។​
 «​អំណោយ​» និង​«​កាដូ​» មានន័យ​ដូចគ្នា គ្រាន់តែ​ពាក្យ​«​កាដូ​»  ត្រូវបាន​មហាជន​ចូលចិត្ត​និយាយ​ក្នុងពេល​មានកម្ម​វិធី​អ្វីមួយ ដូចជា  កម្ម​ពិធី​ខួបកំណើត​,​ពិធីបង្កក់កូន​,​ពិធីបុណ្យ​ណូអែល​ជាដើម​។  ពាក្យ​«​កាដូ​» ក្លាយ​មកពី​ភាសា​បារាំង​ថា Cadeau៕ 

​«​ទេសចរ​» និង​«​ទេសចរណ៍​»​ខុសគ្នា​ដូចម្តេច​?

 ការប្រើប្រាស់​នូវ​ពាក្យ  «​ទេសចរ​» និង ពាក្យ «​ទេសចរណ៍​» មិន​ដូចគ្នា​ទេ​។ ពាក្យ «​ទេសចរ​»  ត្រូវបាន​ប្រើប្រាស់ ដោយ​សំដៅ​ទៅលើ​មនុស្ស​។ រីឯ ពាក្យ «​ទេសចរណ៍​» វិញ  គឺ​សំដៅ​ទៅលើ​សកម្មភាព​នៃ​ការដើរ​កម្សាន្ត នៅ​កន្លែង​ណាមួយ​។
 ​វចនានុក្រម​ខ្មែរ​របស់​សម្តេច ជួន ណាត បាន​បញ្ជាក់ថា «​ទេសចរ​»  គឺជា​ជន​អ្នកធ្វើដំណើរ​លំហែ​កម្សាន្ត​។ ឧទាហរណ៍​ថា​៖«​ជា​រៀងរាល់ឆ្នាំ  ទេសចរ​បរទេស​រាប់​លាន​នាក់ បានធ្វើ​ដំណើរ​មក​ប្រទេស​កម្ពុជា​។  អ្វីដែល​គួរ​ឲ្យ​ទាក់ទាញ​និង​ចាប់អារម្មណ៍​ជាងគេ  សម្រាប់​ពួក​ទេសចរ​បរទេស​ទាំងនោះ គឺ​ប្រាសាទបុរាណ​របស់​ខ្មែរ  ជាពិសេស​ប្រាសាទ​អង្គ​វត្ត​»​។​
 ​ចំណែកឯ «​ទេសចរណ៍​»  គឺជា​ការធ្វើដំណើរ​កម្សាន្ត​លំហែចិត្ត​នៃ​ជនបរទេស​។  នេះ​ជាការ​ពន្យល់​នៅក្នុង​វចនានុក្រម សម្តេច ជួន ណាត ដដែល​។  ឧទាហរណ៍​ថា​៖«​វិស័យ​ទេសចរណ៍ គឺជា​ផ្នែក​ដ៏​សំខាន់​មួយ  ដែល​អាច​ពង្រឹង​សេដ្ឋកិច្ច​នៅក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា​»​។  គេ​ប្រើពាក្យ​«​ទេសចរណ៍​»​សំដៅលើ​ទីកន្លែង​ផងដែរ ជា​ឈ្មោះ​ក្រសួងទេសចរណ៍  ដែល​ទទួលបន្ទុក​ផ្នែក​សក្តា​នុ​ពុល​ទេសចរណ៍​របស់​ប្រទេស​កម្ពុជា​។  

«​អ៊ីនធឺណិត​»,«​អ៊ី​ន​ត្រា​ណិ​ត​»​និង​«​អិ​ច​ត្រា​ណិ​ត​»

 រវាង​ពាក្យ​ទាំងនេះ  សាធារណជន​នៅមាន​ភាពស្រពេចស្រពិល​ក្នុងការ​ប្រើប្រាស់​។  ក្រុមប្រឹក្សា​ជាតិ​ភាសា​ខ្មែរ បាន​បញ្ជាក់ថា ពាក្យ «Internet»  សរសេរ​ជា​ភាសា​ខ្មែរ «​អ៊ីនធឺណិត​»  មានន័យថា (​បណ្តាញ​សកល​)   គឺ​បណ្តាញ​កុំព្យូទ័រ​ពិភពលោក ដែល​អាច​ឲ្យ​មនុស្ស​ចែករំលែក​ព័ត៌មាន  និង​ទាក់ទង​គ្នា​ទៅវិញទៅមក​។​
 ​បណ្តាញ​របស់​ស្ថាប័ន​ណាមួយ ដែល​ប្រើ​បច្ចេកវិទ្យា​អ៊ីនធឺណិត  សម្រាប់​បញ្ជូន​ទិន្នន័យ នោះ​ហៅថា «Intranet» ជា​ភាសា​ខ្មែរ  «​អ៊ី​ន​ត្រា​ណិ​ត​»​។ ចំណែក ពាក្យ «Extranet»  ជា​ភាសា​ខ្មែរ​«​អិ​ច​ត្រា​ណិ​ត​» ជា​បណ្តាញ​របស់​ស្ថាប័ន​មួយ  ដែល​ផ្តល់​សិទ្ធិ​ឱ្យ​អតិថិជន​ទាំង​ក្នុង ឬ​ក្រៅប្រទេស  អាច​ប្រើ​អ៊ី​ន​ត្រា​ណិ​ត​បាន​។ នេះ​បើ​យោងតាម​ការបកស្រាយ​ជា​ផ្លូវការ  របស់​ក្រុម​ប្រឹក្សាជាតិ​ភាសា​ខ្មែរ ដែល​បាន​សម្របសម្រួល​ភាសាបរទេស  ប្រែជា​ភាសា​ខ្មែរ​៕ 

«​ផ្លែ​ចម្ប៉ា​ដក់​»​ដែល​ផ្ទុយ​ពី​ភាសាផ្លូវការ​«​ផ្លែ​ចម្ប៉ាដាក់​»

 ផ្លែឈើ​ម្យ៉ាង​ដែលមាន​សណ្ឋាន​ដូច​ផ្លែ​ខ្នុរ  ដែល​គេ​ចំណាំ​ហៅថា​ផ្លែ​«​ចម្ប៉ា​ដក់​»  នោះ​មិនមែនជា​ពាក្យ​ត្រឹមត្រូវ​នោះទេ​។ ពាក្យ​ដែល​ត្រូវ​ហៅ​នោះ​គឺ  «​ចម្ប៉ាដាក់​»​។ បើតាម​វចនានុក្រម​សម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត  «​ចម្ប៉ាដាក់​» ជា​ផ្លែឈើ​ដែលមាន​រាង​ដូច​ផ្លែ​ខ្នុរ មាន​ផ្លែ​តូចៗ  និង​មាន​ក្លិនក្រអូប និង​ផ្អែម​ល្ងាន់​ជាង​ខ្នុរ​បន្តិច​។
 ​មាន​ពាក្យ​ជាច្រើន​ទៀត​ដែល​ពលរដ្ឋ​និយាយ​ខុសពី​ការសរសេរ  ពាក្យ​ទាំងនោះ​មានដូចជា ផ្លែ​រកាំ  មិនមែន​ផ្លែ​អង្កាំ​នោះទេ​,​ផ្លែ​បំពេញរាជ្យ មិនមែន​ផ្លែ​កំពីង​រាជ្យ​ទេ​,  នំ​គួ​ឆាយ មិនមែន​នំ​កា​ឆាយ​ទេ​, ផ្លែ​ប៉ិកួៈ មិនមែន​ផ្លែ​ប៉ិក​គូក​នោះទេ​,  ផ្លែ​ខ្នុរ មិនមែន​ផ្លែ​ខ្នោ​, ផ្លែ​ក្រសាំង មិនមែន​ផ្លែ​កា​សាំង​ទេ​,  ផ្លែ​សាវម៉ាវ មិនមែន​ផ្លែ​សៅ​ម៉ា​វ​ទេ ,​ផ្លែ​ក្រខុប  ក៏​មិនមែន​ផ្លែ​ម​ខុប​ដែរ​៕ 

កាតព្វកិច្ច និង ភារកិច្ច

 ករណីយកិច្ច  និង កាតព្វកិច្ច មានន័យ​ដូចគ្នា​ថា ជា​កិច្ច​ការដែល​គួរតែ​ធ្វើ  ឬ​ការងារ​ដែល​មនុស្ស​ម្នាក់ៗ​ត្រូវតែ​ធ្វើ​។ ប៉ុន្តែ កាតព្វកិច្ច   មានន័យ​សង្កត់ធ្ងន់​ខ្លាំង​ជាង​ករណីយកិច្ច​។ ចំណែក ភារកិច្ច មានន័យថា  កិច្ច​ជា​ភារៈ កិច្ច​ជា​ទម្ងន់ កិច្ច​ជា​បន្ទុក ឬ កិច្ចការ​ធ្ងន់​។​
 ​ករណីយកិច្ច និង កាតព្វកិច្ច គឺ​សំដៅលើ​កិច្ចការ  ដែល​ត្រូវតែ​ធ្វើជា​ចាំបាច់ ដោយ​មិនអាច​រំលង​បានឡើយ​។ ឧទាហរណ៍​៖  កាតព្វកិច្ច​របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ ត្រូវតែ​បង់ពន្ធ​ជូន​រដ្ឋ​កុំបី​ខាន​។  រីឯ​ពាក្យ​ភារកិច្ច ជា​កិច្ចការ ដែល​ចាំ​ចាច់​ធ្វើ​ក៏បាន  ឬ​មិន​ធ្វើ​ក៏បាន​។ ឧទាហរណ៍​៖ ហាម​ចូល បើ​គ្មាន​ភារកិច្ច​៕ 

«​ប្រសប់​» និង​«​ប្រសព្វ​»

 «​ប្រសប់​»  និង​«​ប្រសព្វ​» ទំនង​ជាមាន​មនុស្ស​មួយចំនួន​ច្រឡំ​ន័យ​គ្នា​។ បើទោះបី  ពាក្យ​ទាំងពីរ​នេះ​មាន​សូរសព្ទ​ដូចគ្នា​ក៏ពិតមែន  ប៉ុន្តែ​ពាក្យ​ទាំងពីរ​នេះ​មិន​មានន័យ​ដូចគ្នា​ឡើយ​។ 
  «​ប្រសប់​» មានន័យថា ថ្នឹក​,​ប៉ិន​,​ប៉ិន​ខាង​ស្ទង់​,​លៃ​,​គ្នេរ​។  ពាក្យ​នេះ​សម្រាប់​ប្រើ​សំដៅលើ​មនុស្ស​។ ឧទាហរណ៍​៖ ចេះ​ដប់​មិន​ប្រសប់​មួយ  មានន័យថា អ្នកចេះ​គ្រប់យ៉ាង មិន​ប្រសប់​មួយ​។  ម្នាក់​នោះ​ពិតជា​ប្រសប់​ធ្វើ​ណាស់​។ 
  ​ពាក្យ «​ប្រសព្វ​» ប្រើ​ជា​កិរិយាសព្ទ មានន័យថា  រួមគំនិត​គ្នា​,​រួមសុខទុក្ខ​នឹង​គ្នា​, មានមុខ​ប្រទល់​រួម​ចូលគ្នា​។  ឧទាហរណ៍​៖​ប្តី​ប្រពន្ធ​នោះ មាន​អធ្យាស្រ័យ​ល្អ​ណាស់  តាំងពី​ប្រសព្វ​គ្នា​មក មិនដែល​ឈ្លោះទាស់ទែង​ខ្វែងគំនិត​គ្នា​ម្តង​សោះឡើយ​។  «​ប្រសព្វ​»​ប្រើ​ជា​កិរិយាសព្ទ​វិសេសន៍ និង​ជា​គុណសព្ទ គឺ​មានន័យថា  ដែល​មានមុខ​ប្រទល់​រួមគ្នា​។ ទន្លេ​ប្រសព្វ​មុខ ,​ទឹក​ប្រសព្វ​គ្នា​៕ 

ទំព័រទី១ > ទំព័រទី២

ប្រភព ៖ គេហទំព័រ ថ្មីៗ

28
Nov

តែងសេចក្ដីបែបពន្យល់

ចុចលើរូបដើម្បីពង្រីក / Cliquez sur l’image pour l’agrandir

ប្រភព ៖ បណ្ដាញសង្គម

28
Nov

គន្លឹះតែងសេចក្ដី

ចុចលើរូបដើម្បីពង្រីក / Cliquez sur l’image pour l’agrandir

ប្រភព ៖ បណ្ដាញសង្គម

28
Nov

ព្យញ្ជនៈ ជាពាក្យអមជាមួយរូប (សម្រាប់ថ្នាក់មត្តេយ្យ)

ចុចលើរូបដើម្បីពង្រីក / Cliquez sur l’image pour l’agrandir

ប្រភព ៖ បណ្ដាញសង្គម

28
Nov

ស្វែងយល់ពាក្យ

ជំនួយការសិក្សា>បទានុក្រម

នៅ / នូវ

សម្ពោធ

គណនេយ្យ

ខ្ញុំ – ញ៉ុម – ញុំ

ក្ទម្ពទេស

បា – បាទ

សម្លក់ – ស្រឡក់

ផ្លែបំពេញរាជ្យ

ខ្លែង – ក្លែង

សម្ពោធ

ជាវ

អ្នក – នាក់

ទូរសព្ទ – ទូរស័ព្ទ

សំណព្វ

ស្រុស – ស្រុះ

សិរី – សេរី

វណ្ណយុត្ត

ខោទ្រនាប់

ឬស្សី – ឫស្សី

ងូត

ភេសជ្ជៈ

ឆៃប៉ូវ

ពិស្ណុការ

ផ្ដេសផ្ដាស

ផាសុកភាព

របោះ – របស់

បារម្ភ – អារម្មណ៍

ប៊ិក

បង្ក

និង – នឹង

នានា

ទុរេន

ដែរ – ដែល

ជើង (ត) ត្ត – ជើង (ដ) ដ្ដ

ប្រភព ៖ ទំព័រ Youtube ប៉ុស្ដិ៍ទូរទស្ស CTN

28
Nov

សម្ភារផ្ទះបាយ

ជំនួយការសិក្សា>បទានុក្រម

ចុចលើរូបដើម្បីពង្រីក / Cliquez sur l’image pour l’agrandir

ប្រភព ៖ បណ្ដាញសង្គម ផែនដីនៃការចែករំលែក

28
Nov

ការិយាល័យ

ជំនួយការសិក្សា>បទានុក្រម

ចុចលើរូបដើម្បីពង្រីក / Cliquez sur l’image pour l’agrandir

ប្រភព ៖ បណ្ដាញសង្គម ផែនដីនៃការចែករំលែក

28
Nov

ធាតុអាកាស

ជំនួយការសិក្សា>បទានុក្រម

ចុចលើរូបដើម្បីពង្រីក / Cliquez sur l’image pour l’agrandir

ប្រភព ៖ បណ្ដាញសង្គម ផែនដីនៃការចែករំលែក

28
Nov

សម្ភារបន្ទប់ទឹក

ជំនួយការសិក្សា>បទានុក្រម

ចុចលើរូបដើម្បីពង្រីក / Cliquez sur l’image pour l’agrandir

ប្រភព ៖ បណ្ដាញសង្គម ផែនដីនៃការចែករំលែក

28
Nov

សម្ភារជួសជុលផ្ទះ

ជំនួយការសិក្សា>បទានុក្រម

ចុចលើរូបដើម្បីពង្រីក / Cliquez sur l’image pour l’agrandir

ប្រភព ៖ បណ្ដាញសង្គម ផែនដីនៃការចែករំលែក

28
Nov

បាល់ទាត់

ជំនួយការសិក្សា>បទានុក្រម

ចុចលើរូបដើម្បីពង្រីក / Cliquez sur l’image pour l’agrandir

ប្រភព ៖ បណ្ដាញសង្គម ផែនដីនៃការចែករំលែក

28
Nov

សកម្មភាព

ជំនួយការសិក្សា>បទានុក្រម

ចុចលើរូបដើម្បីពង្រីក / Cliquez sur l’image pour l’agrandir

ប្រភព ៖ បណ្ដាញសង្គម ផែនដីនៃការចែករំលែក

28
Nov

ការងារ

ជំនួយការសិក្សា>បទានុក្រម

ចុចលើរូបដើម្បីពង្រីក / Cliquez sur l’image pour l’agrandir

ប្រភព ៖ បណ្ដាញសង្គម ផែនដីនៃការចែករំលែក

28
Nov

ផ្លែឈើ

ជំនួយការសិក្សា>បទានុក្រម

ចុចលើរូបដើម្បីពង្រីក / Cliquez sur l’image pour l’agrandir

ប្រភព ៖ បណ្ដាញសង្គម ផែនដីនៃការចែករំលែក

28
Nov

បន្លែ

ជំនួយការសិក្សា>បទានុក្រម

ចុចលើរូបដើម្បីពង្រីក / Cliquez sur l’image pour l’agrandir

ប្រភព ៖ បណ្ដាញសង្គម ផែនដីនៃការចែករំលែក

21
Nov

សម្រង់ពាក្យខុស និងពាក្យត្រឹមត្រូវ